Онлайн форматтагы кыска видеолор азыр балдардын жашоосунун бөлүгү болуп калды. Алар эс алуу, баарлашуу жана дүйнөнү кабыл алуу адаттарын өзгөрттү деп билдирет The Conversation, жазат InoZpress.
TikTok, Instagram Reels, Douyin жана YouTube Shorts сыяктуу платформалар миллиондогон жаштарды өзүнө тартып, чексиз мазмун сунуштайт. Бирок бул кыска, тез жаңылануучу видеолор көңүл бурууну начарлатып, уйкунун сапатына жана эмоционалдык туруктуулукка зыян келтириши мүмкүн.
Көңүлдү бөлүү жана импульсивдүүлүк
15тен 90 секундга чейинки видеолор мээни жаңы тажрыйбаны издөө сезимине көндүрөт. Ар бир жылдырууда жаңы окуя, күлкү же шок күтүп турат, ал эми мээ бул стимулга дароо жооп кайтарат.
«Видео агымы тынымсыз жүрөт, мээге керектүү эс алуу үчүн болгон табигый тыныгуулар жоголот. Убакыттын өтүшү менен бул өзүн-өзү көзөмөлдөөнү жана көңүлдү топтоону алсыратат», — деп айтылат изилдөөдө.
71 илимий эмгекке жана 100 миң катышуучуга негизделген анализ кыска видеолорду көп көрүү көңүлдүн жана өзүн-өзү жөнгө салуунун төмөндөшү менен байланыштуу экенин көрсөткөн.
Уйку жана маанайдын бузулушу
Кыска видеолордун ашыкча колдонулушунун эң алгачкы белгиси — уйкунун бузулушу. Жарык экран мелатониндин бөлүнүшүн басаңдатат, ал эми ылдам өзгөргөн эмоциялар мээге эс алууга тоскоолдук жаратат.
«Өспүрүмдөрдө кыска видеолорду көп колдонуу тынчсыздануу жана уйкунун сапатынын начарлашы менен байланыштуу», — деп көрсөтүлгөн изилдөөдө.
Уйкунун жетишсиздиги эс тутумга, маанайга жана стресске туруктуулукка таасир этет, бул өзгөчө эмоционалдык жактан алсыз балдар үчүн кыйын циклге айланат.
Эмне үчүн кичинекей балдар көбүрөөк жабыркайт
Өспүрүм курагына чейинки балдарда өзүн-өзү көзөмөлдөө жөндөмү али өнүккөн эмес. Бул алардын эмоционалдык жактан сезимтал болушуна жана мазмундун таасирине бат алдануусуна алып келет. Алгоритмдер зордук-зомбулук, коркунучтуу же эротикалык мүнөздөгү видеолорду көрсөтүшү мүмкүн, кээде бала аны көрүп бүткөнгө чейин эле башка видеого өтүп кетет.
«Бир жылдыруу эле маанайды кубанычтан коркунучка өзгөртүшү мүмкүн — эч кандай эскертүүсүз жана контекстсиз», — деп белгилешет авторлор.
Мындай видеолор мыйзамды бузбаса да, көп учурда баланын жаш курагына туура келбейт жана көрүнүш, ийгилик же популярдуулук тууралуу туура эмес элестерди жаратат.
Ата-энелер жана мектептер эмне кыла алат
Көп өлкөлөрдө санарип коопсуздук жана медиа сабаттуулук боюнча билим берүү программалары ишке киргизилип жатат. Кээ бир мектептер смартфондорду колдонууга чектөө киргизүүдө, ал эми укук коргоо уюмдары балдар үчүн коопсуз алгоритмдерди иштеп чыгууну талап кылышууда.
«Үй-бүлөдөгү ачык маектер балдарга өз адаттарын түшүнүүгө жана аларды башкарууну үйрөнүүгө жардам берет», — деп кеңеш берет эксперттер.
Ата-энелер балдары менен видеолорду чогуу көрүп, алар кандай сезим жаратканын талкуулап, гаджеттерди уктоочу бөлмөдөн алып чыгуу же экран алдында болууну чектөө сыяктуу жөнөкөй эрежелерди киргизе алышат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, илимпоздор алкогол боорду кантип бузарын аныкташты.
