Massachusetts Institute of Technology изилдөөсүнө ылайык, уйкунун жетишсиздиги учурунда мээ кадимки шартта уйку маалында гана ишке кирүүчү тазалануу механизмин ойготот. Кыска убакыттык көңүлдүн бузулушу маалында жүлүн суюктугу мээден чыгып, кайра кайтып келет. Бул учурларда көңүлдүн бир топ түшүп кетиши байкалат, жазат InoZpress.
Окумуштуулар мындай процесс уйку жетишсиздигин жарым-жартылай компенсациялай аларын, бирок ошол эле учурда мээнин топтолуу жөндөмүн төмөндөтөрүн белгилешет. Башкача айтканда, мээ адам ой жүгүртүп жаткан маалда өзүн тазалоону баштайт.
Уйку мээни кантип тазалайт
Уйку учурунда жүлүн суюктугу белгилүү бир ритм менен айланып, күн ичинде топтолгон калдыктарды чыгарат. Бул процесс мээ толкундарындагы өзгөрүүлөр менен байланыштуу болуп, нейрондордун нормалдуу иштешин камсыздайт.
Жаңы изилдөө көрсөткөндөй, уктобой калган учурда бул тазалануу жарым-жартылай ойгонуу абалында да ишке кирип, көңүл буруунун жана мээнин ишмердүүлүгүнүн начарлашына алып келет.
Эксперимент кантип жүргүзүлгөн
Изилдөөгө 26 ыктыярчы катышкан. Алар эки жолу текшерүүдөн өтүшкөн — бир жолу жакшы уктагандан кийин, экинчи жолу түнү менен уктобой калган соң.
Катышуучулар көңүл буруу тесттерин аткарып жатканда, окумуштуулар мээнин активдүүлүгүн ЭЭГ жана функционалдык МРТ аркылуу байкап, ошол эле учурда пульс, дем алуу жана көз каректерин өлчөп турушкан.
Көңүлдүн бузулушу учурунда мээде эмне болот
Көңүл убактылуу түшкөндө жүлүн суюктугу мээден чыгып, кайра топтолгон учурда кайтып келери аныкталган.
Изилдөөнү жетектеген Лаура Льюис мээнин уйку жетишсиздигине реакциясын мындайча түшүндүрдү:
«Эгер сиз уктабасаңыз, жүлүн суюктугу кадимкиде болбогон абалда — ойгонуу маалында пайда боло баштайт. Бирок алар көңүлдүн толук жоголушу менен коштолот».
Мээ менен дененин байланыш системасы
Окумуштуулар ошондой эле көңүлдүн убактылуу бузулушу дем алуу жана жүрөктүн согушунун жайлашына, көз каректерин тарылышына коштолорун аныкташкан. Бул мээ менен дене бирдиктүү системада иштей турганын көрсөтөт.
Изилдөөчүлөр бул процесске норадреналин системасы жооптуу болушу мүмкүн деп эсептешет, анткени ал мээнин ишин жана физиологиялык функцияларды жөнгө салат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, эки күндүк «сочный» диета холестерин деңгээлин төмөндөтүп, зат алмашууну жакшыртарын окумуштуулар аныкташкан.
