Psychology Today басылмасы билдиргендей, Суррей университетинин окумуштуулары адамдардын суу колдонуу адаттарын өзгөртүү аркылуу келечектеги кризистин алдын алууга болот деп эсептешет. Изилдөөлөр көрсөткөндөй, чакан күнүмдүк адаттар миллиарддаган литр таза сууну үнөмдөөгө жардам берет, жазат InoZpress.
Окумуштуулардын айтымында, калктын өсүшү жана абанын ысышы суунун жетишсиздигин күчөтүүдө. Улуу Британияда 2055-жылга чейин суткасына 5 миллиард литрге чейинки суунун тартыштыгы күтүлүүдө. Өкмөт бул көйгөйдү чечүү үчүн жаңы суу сактагычтар курууну пландап жатат, бирок азырынча чыгымды азайтуу эң натыйжалуу ыкма болуп саналат.
Эмне үчүн биз сарптап жаткан сууну байкабайбыз
Көпчүлүк адамдар сууну автоматтык түрдө, ойлонбой колдонушат. Тиш тазалоо, идиш жуу, тамак бышыруу же душка түшүү – мунун баары көнүмүш адатка айланган. Натыйжада суу биздин жашоодо бар, бирок көрүнбөйт.
Сурамжылоолор көрсөткөндөй, Улуу Британиянын калкынын 94%ы өзүнүн суу сарптоосун туура баалабайт. Орточо адам күнүгө 135–150 литр сарптайт, бирок көпчүлүк муну эки эсе аз деп ойлойт. Адистердин пикиринде, үнөмдөө адатынан мурда — аң-сезимден башталат.
Сууну үнөмдөө адаттарын кантип өзгөртүү керек
Окумуштуулар COM-B деген жүрүм-турум моделин колдонушат. Ал адамдарга адаттарын өзгөртүүгө тоскоол болгон үч негизги факторду көрсөтөт:
- Билим: көптөр суу үнөмдөөнүн жөнөкөй жолдорун билишпейт.
- Мүмкүнчүлүк: автоматтык аракеттер үнөмдөөгө жол бербейт, мисалы, самындап жатканда душту өчүрүү.
- Мотивация: кургакчылыкта гана эл сак болушат, бирок күнүмдүк турмушта сууну үнөмдөө жөнүндө эскертип турган себептер аз.
Изилдөөчүлөрдүн айтымында, адамдардын көңүлүн буруп, «автоматтык» жүрүм-турумду токтоткон жөнөкөй стимулдар эң натыйжалуу болот.
Акылдуу технологиялар жана таймерлер
Эксперименттердин бири — «акылдуу душ таймерлери». Бул шаймандар суу ысыганда же агып баштаганда иштейт да, реалдуу убакытта канча мүнөт өтүп жатканын көрсөтөт.
Изилдөө учурунда мейманканаларда орнотулган таймерлер душ убактысын орто эсеп менен 26%га кыскарткан. Орточо беш мүнөттүк душ агымында бул 10 литр сууга барабар. Туристтер сууну төлөбөсө да, экспериментти оюн катары кабыл алып, «жеке рекорд» жаңыртууга аракет кылышкан.
Жандуу лаборатория жана жаңы идеялар
Суррей университетинде студенттик жатаканада «жандуу лаборатория» түзүлгөн. Ал жерде суу агымын аныктаган сенсорлор орнотулуп, реалдуу убакытта маалымат чогултулат. Мисалы, кол жууганда же тиш тазалаганда сарпталган суу автоматтык түрдө катталат.
Бул маалымат окумуштууларга адамдардын адаттарын терең түшүнүүгө жана алардын жүрүм-турумун өзгөртүүгө түрткү бере турган жаңы ыкмаларды сыноого мүмкүнчүлүк берет. Ал эми келечекте мындай технологиялар дүйнө жүзүндө колдонулушу мүмкүн.
Ар бир кичинекей кадам чоң натыйжа берет
Окумуштуулар глобалдык өзгөрүү ар бир адамдын жеке адаттарынан башталарын белгилешет. Сууну «көрүнүктүү» кылуу — бул аң-сезимди өзгөртүү дегенди билдирет. Таймерлер, билдирүүлөр жана жөнөкөй эскертүүлөр ар кимге экологиялык жоопкерчилик сезимин өрчүтүүгө жардам берет.
Эксперттер психологиялык ыкмаларды улуттук суу үнөмдөө программаларына кошуу зарыл деп эсептешет. Миллиондогон адамдардын майда өзгөрүүлөрү дүйнөлүк жыйынтык бере алат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, устаттар жашоону өзгөртүп, өсүүгө жардам берери тууралуу.
