Psychology Today жарыялаган жаңы изилдөө нарцисс мүнөздөгү жетекчилер кантип башкалардын үстүнөн көзөмөлүн сактап, уулуу иш чөйрөсүн түзөрүн ачып берди, жазат InoZpress. Малайзиядагы Тейлорс университетинин окумуштуулары суктанууга жана атаандашууга болгон күчтүү умтулуу мындай жетекчилерди кыйратуучу жүрүм-турумдун булагына айландырат деген жыйынтыкка келишкен.
Изилдөөчүлөрдүн айтымында, нарцисс адамдар көбүнчө өзүнө ишеними жана харизмасы аркылуу карьерада жогорулай алышат, бирок алардын ийгилиги кол алдындагылардын эсебинен келет. Алар адамдарды көзөмөлдөп, өз кызыкчылыгы үчүн нормаларды бузуп, ишенимди жок кылышат. Натыйжада жамаат дайыма стресстин жана белгисиздиктин абалында жашап, мотивациясын жана натыйжалуулугун жоготот.
Уулуу лидерлик кандайча калыптанат
Малайзиялык окумуштуулар эки негизги психологиялык теорияны колдонушкан: өзүн-өзү аныктоо теориясы жана мүнөз белгилерин активдештирүү теориясы. Биринчиси, адам чыныгы канааттанууну автономия жана жамаатка таандык болуу муктаждыктары канааттанганда алат деп түшүндүрөт. Бирок нарцисс жетекчилер бул процессти бурмалап, башкалардын эмес, өзүнүн бийлиги менен суктанууга гана умтулушат.
Мүнөз белгилерин активдештирүү теориясы болсо, инсандык сапаттар айлана-чөйрөнүн шарттарынан улам ишке кирерин түшүндүрөт. Нарцисс үчүн триггер — өзүнүн үстөмдүгүнө коркунуч жаралган учур. Ошондо алардын жашыруун душмандыгы жана атаандаштык каалоосу ачык агрессияга айланып, кесиптештерди басмырлоого жана жаңжалга алып келет.
Нарцисс жүрүм-турумунун жамаатка тийгизген таасири
Онлайн сурамжылоого катышкан 300дөн ашык чоң кишинин маалыматтары көрсөткөндөй, жетекчинин нарцисс деңгээли жогору болгон сайын, анын социалдык нормаларды бузуу жана өз кызыкчылыгын биринчи орунга коюу ыктымалдыгы да жогорулайт. Мындай лидерлер адептик баалуулуктарды четке кагып, кызматташтарды манипуляциялап, уюмдагы моралдык чөйрөнү бузушат.
Айрыкча «атаандаштык» компоненти коркунучтуу — нарцисс ар бир сын айткан адамды душман катары кабыл алат. Алар сынга жооп катары агрессия көрсөтүп, өч алууга аракет кылышат. Бул жамаат ичинде коркуу, ишенбөө жана өзүн төмөн баалоо абалын жаратат. Натыйжада кызматкерлер өз кесипкөйлүгүнө болгон ишенимин жоготуп коюшат.
Нарцисс жетекчиге кантип каршы туруу керек
Психологдор жеке чек араларды бекем орнотууну жана нарцисс колдоно турган эмоционалдык оюндарга аралашпоону сунушташат. Иш ордунда мыйзам бузуу фактыларын документтештирип, жогорку жетекчиликке же кадрлар бөлүмүнө кайрылуу маанилүү. Жеке жашоодо болсо, көйгөй айланадагыларда эмес, нарцисстин өзүндө экенин түшүнүү жардам берет.
Эгер мындай адам коомдук же саясий лидер болсо, анын таасирин чектөөнүн жолу жарандык активдүүлүк болушу мүмкүн — шайлоого катышуу, жоопкерчилик жана ачыктык үчүн демилгелерди колдоо. Эң негизгиси — уулуу адамдарга өз баалуулуктарыңды жана ички тең салмактуулугуңду жоготууга жол бербөө.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, окумуштуулар мээ жыт менен даамды бир сезимге айкалыштырышарын аныкташкан.
