ScienceAlert маалымдагандай, айрым пер- жана полифторалкил заттар (PFAS), башкача айтканда “түбөлүк химикаттар”, рассеяндык склероз оорусунун коркунучун жогорулатышы мүмкүн. Швецияда жүргүзүлгөн жаңы изилдөө бул заттардын кандагы концентрациясы менен оору коркунучунун ортосунда түз байланыш бар экенин көрсөттү, жазат InoZpress.
Рассеяндык склероз — бул борбордук нерв системасынын аутоиммундук оорусу, анын так себеби али белгисиз. Акыркы 30 жылда дүйнө жүзүндө бул оорунун таралышы орточо 26%га көбөйгөн. Айрым өлкөлөрдө учурлардын саны эки эсеге жеткен. Жаңы иликтөө PFAS сыяктуу химиялык кошулмалар оорунун мүмкүн болгон негизги факторлорунун бири болушу мүмкүн экенин көрсөтөт.
Изилдөөнүн жүрүшү жана жыйынтыктары
Швед окумуштуулары 907 склероз диагнозу коюлган бейтаптын жана 907 дени сак адамдын кандарын изилдешти. Алар 24 түрдүү PFAS кошулмасын жана полихлорланган бифенилдердин (PCB) жети туундусун өлчөшкөн.
Натыйжада канда бул заттардын концентрациясы жогору болгон адамдарда оорунун өнүгүү коркунучу кыйла жогору экени аныкталды. Айрыкча, бир нече химиялык заттар бир убакта айкалышкан учурларда таасир күчөгөн — бул кубулуш “уулуу синергия” деп аталды.
Окумуштуулардын түшүндүрмөсү
Уппсала университетинин илимий кызматкери Айна Вайваде белгилегендей, адам организмине таасир эткен химиялык аралашмаларды өз-өзүнчө эмес, комплекстүү караш керек:
«Жыйынтыктар PFAS жана башка химиялык заттардын адамга тийгизген таасирин түшүнүү үчүн ар түрдүү аралашмаларды эске алуу зарылдыгын көрсөтөт, анткени адамдар адатта бир эле затка эмес, бир нече кошулмаларга бир учурда туш болушат».
Окумуштуулар белгилешкендей, PFAS заттары XX кылымдын ортосунан тарта казан жабышпаган каптамаларда, өрткө туруктуу кездемелерде, косметикада жана ар кандай тиричилик буюмдарында колдонулуп келген. Бүгүнкү күндө алар суудан, тамактан, абадан жана адамдын организминен да табылууда.
Мээге тийгизген таасири жана генетикалык байланыш
Изилдөөдө PFOS жана айрым гидроксилделген PCB түрлөрү мээ менен канды бөлгөн тосмодон өтүп, борбордук нерв системасындагы иммундук клеткаларга кире алары аныкталды. Бул процесстер кычкылдануу стрессине жана антиоксиданттык коргоонун алсырашына алып келип, склерозго мүнөздүү белгилерди жаратышы мүмкүн — булчуңдардын алсыздыгы, муундардын чымырашы жана көрүүнүн бузулушу.
«Биз PFOS жана эки гидроксилделген PCB кошулмасы оорунун өнүгүү ыктымалдыгын эки эсеге чейин көбөйтүшүн аныктадык. Бул заттардын концентрациясы эң жогору адамдарда диагноз коюу коркунучу эң чоң болду», — дейт изилдөөнүн автору Ким Культима.
Мындан тышкары, айрым генетикалык варианттары склероздон коргоочу деп эсептелген адамдар PFAS деңгээли жогору болгондо, ооруга чалдыгуу ыктымалдыгы тескерисинче төрт эсеге көбөйгөнү аныкталган.
Медицина үчүн мааниси
Адистердин баамында, генетикалык факторлор менен чөйрөлүк таасирдин өз ара байланышы оорунун өнүгүшүндө негизги ролду ойнойт. Бул рассеяндык склероз жана башка аутоиммундук оорулардын келип чыгышын түшүнүүдө жаңы багыттарды ачышы мүмкүн.
Изилдөө Environment International журналында жарыяланган жана PFAS колдонулган керектөөчү товарлардын коопсуздук стандарттарын кайра кароого негиз болушу мүмкүн.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, жапайы көгүчкөн этин жегендин жүрөккө жана зат алмашууга пайдалуу экенин жазганбыз.
