БУУнун жаңылыктар кызматы маалымдагандай, БУУнун Балдар фонду (ЮНИСЕФ) жарыялаган жаңы отчетто Европада жана Борбор Азияда ар бир үчүнчү бала ата-энесинен же камкорчусунан физикалык жазалоого дуушар экени көрсөтүлгөн. Ошондой эле 36%дан 69%га чейинки балдар психологиялык агрессияны баштан өткөрүшөт, жазат InoZpress.
Уюмдун маалыматына караганда, бул региондогу 39 өлкөдө дене жазасын толук тыюу салган мыйзамдар кабыл алынган. Бирок мыйзамдардын жана коомдук милдеттенмелердин болушуна карабастан, зомбулук менен тарбиялоо ыкмалары дагы деле кеңири жайылган жана көпчүлүк учурда «нормалдуу тарбия» катары кабыл алынууда.
Кайсы өлкөлөрдө балдар зомбулукка көбүрөөк кабылышат
Отчетко ылайык, физикалык жазалоо коркунучу үч-төрт жаштагы балдар арасында эң жогору. Жаш өткөн сайын бул көрсөткүч азаят, бирок эрте бала чагы эң аялуу мезгил бойдон калууда.
ЮНИСЕФ белгилегендей, физикалык жана психологиялык зомбулук баланын коопсуздук сезимин начарлатат, мээнин өнүгүшүнө жана эмоционалдык абалына терс таасир тийгизет. Адистердин айтымында, мындай мамиле коркуу сезимин калыптандырып, чоңойгондо зомбулук циклын улантуу коркунучун жогорулатат.
Гендердик айырмачылыктар жана мүмкүнчүлүгү чектелген балдар
Изилдөөгө ылайык, уул балдар кыздарга караганда көбүрөөк физикалык жазалоого дуушар болушат. Бул жагдай салттуу жыныстык стереотиптерге байланыштуу экени айтылат. Психологиялык агрессия деңгээли айырмалуу болгону менен, уулдар дагы деле көбүрөөк жабыркайт.
Мүмкүнчүлүгү чектелген балдар ден соолугу чың курбуларына караганда физикалык жазалоого көбүрөөк кабылат. ЮНИСЕФ бул маалыматтар инклюзивдүү коргоо чараларын күчөтүү зарылдыгын көрсөтөрүн белгилейт.
Балдарга карата зомбулукту кантип токтотсо болот
Уюм өлкөлөрдү мыйзамдык базаны бекемдөөгө жана ата-энелерге колдоо көрсөтүүчү программаларды ишке ашырууга чакырат. Негизги сунуштар төмөнкүлөрдү камтыйт:
- дене жазасынын зыяны тууралуу коомдук маалымат кампанияларын жүргүзүү;
- мугалимдер менен социалдык кызматкерлерди зомбулуксуз тарбиялоо ыкмаларына үйрөтүү;
- үй-бүлөлүк зомбулук учурларына эрте жооп кайтаруу системасын түзүү.
ЮНИСЕФ белгилегендей, көпчүлүк ата-энелер баласына атайылап зыян келтирүүнү каалабайт, бирок аларга билим жана колдоо жетишпейт. Зомбулукту алдын алууга болот, эгер мамлекет көзөмөл, ресурстар жана агартуу иштерин камсыз кылса.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, Кыргызстандын ИИМ такси ишмердүүлүгүн лицензиялоо мөөнөтүн 2026-жылдын июлуна чейин узартканын.
