Кытай Илимдер академиясынын изилдөөчүлөрү адамдын карылыгы кескин ылдамдай баштаган чекитти аныкташты — бул болжол менен 50 жашта болот. Изилдөөнүн жыйынтыктары Cell журналында жарыяланды, жазат InoZpress.
Маалыматтарга ылайык, ушул курактан кийин ткандардын жана органдардын кароо ылдамдыгы бир кыйла жогорулайт, айрыкча кан тамырлар тезирээк бузулат. Окумуштуулар муну организмдеги биологиялык бурулуш деп атап, дал ушул мезгилде клеткалык өзгөрүүлөр системалуу мүнөзгө ээ болуп, организмдин иштешине күчтүү таасир тийгизерин белгилешет.
Эмне үчүн 50 жаш чечүүчү чекит болуп саналат
Карылоо процесси түз эмес: бала кезде организм тез өсөт, жаш кезде туруктуу болот, ал эми орто жашка келгенде ылдам начарлай баштайт. Ар кандай ткандардагы белокторду изилдөө көрсөткөндөй, 50 жаштан кийин сезгенүү жана тамырдын ийкемдүүлүгүн жоготуу менен байланышкан заттардын активдүүлүгү кескин жогорулайт.
Изилдөөдө белгиленгендей, кан айлануу системасы башка органдарга караганда эртерээк карыйт. Окумуштуулар аортанын белоктук курамы дал ушул мезгилде өзгөрүп, ткандардын алсыздыгын күчөтүп, өнөкөт оорулардын, анын ичинде жүрөк-кан тамыр жана эндокриндик бузулууларды пайда кылышы мүмкүн экенин аныкташкан.
Бул мезгилде органдарда эмне болот
Окумуштуулар 14 жаштан 68 жашка чейинки донорлордон алынган 516 үлгүнү изилдешкен. Алардын ичинде жети системага тиешелүү маалыматтар болгон: жүрөк-кан тамыр, дем алуу, тамак сиңирүү, эндокриндик, иммундук, булчуң-скелет жана тери системалары. Салыштырмалуу анализ эң чоң өзгөрүүлөр аортада, көк боордо жана уйку безинде жүрөрүн көрсөттү.
Өзгөчө олуттуу өзгөрүүлөр 45 менен 55 жаш аралыгында байкалган. Дал ушул мезгилде «протеомдук кайра түзүлүү» — белок түзүмдөрүнүн өзгөрүшү жүрүп, зат алмашууга, иммунитетке жана ткандардын калыбына келүү жөндөмүнө түз таасир этет.
Белоктор — карылыктын негизги көрсөткүчү
Изилдөөчүлөр ар кандай органдардагы карылоо процессине жооп берген белоктордун каталогу түзүлгөнүн билдиришкен. Алардын ичинен 48 белоктун активдүүлүгү жаш өткөн сайын өсөрү аныкталган. Бул белоктор жүрөк-кан тамыр оорулары, боордун семириши, фиброз жана шишиктер менен тыгыз байланышта экенин көрсөттү.
Макаладагы цитатада мындай деп айтылат:
«Биздин изилдөө карылыктын бурулуш чекити болжол менен 50 жаш экенин көрсөттү, мында кан тамырлар эң алсыз системалардын бири болуп чыкты», — деп белгиленет отчётто.
Окумуштуулардын айтымында, белоктордун таасирин түшүнүү карылыктын алдын алуу жана анын кесепеттерин азайтуу үчүн жаңы ыкмаларды иштеп чыгууга мүмкүнчүлүк берет.
Жаныбарларга жасалган сыноолор жана жыйынтыктарды тастыктоо
Өз жыйынтыктарын текшерүү үчүн изилдөөчүлөр карылоо менен байланышкан белокту жаш чычкандарга сайышкан. Эксперименттин жыйынтыгында алардын чыдамкайлыгы төмөндөп, кыймылдын координациясы жана булчуң күчү начарлаган. Бул белоктук өзгөрүүлөр кан тамырлар аркылуу жалпы карылоо процессин ылдамдатарын далилдеди.
Изилдөөнүн натыйжасында «биологиялык сааттарды» аныктаган жаңы система түзүү мүмкүнчүлүгү ачылды. Ал адамдын жашын календардык эмес, реалдуу биологиялык көрсөткүчтөр менен аныктап, карылык менен күрөшүүдө жаңы ыкмаларды иштеп чыгууга жол ачат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, кан басымын түшүрүүчү дары мээ рагын жайлатышы мүмкүн экенин окумуштуулар аныкташты.
