Дүйнөлүк саламаттыкты сактоо уюмунун (ДССУ) жана Эл аралык рак изилдөө агенттигинин (IARC) жаңы изилдөөсү дүйнөдөгү рак ооруларынын дээрлик 40 пайызынын алдын алууга болорун көрсөттү. Иш Nature Medicine журналында жарыяланган жана 185 өлкөдөн алынган маалыматтардын негизинде жүргүзүлгөн. Изилдөөнүн авторлору ар түрдүү рак ооруларына таасир эткен 30 тобокелдик факторун аныктап, алардын тогузу инфекция менен байланыштуу экенин белгилешкен, жазат InoZpress.
Изилдөө 2022-жылдагы маалыматтарга негизделип, болжол менен 7,1 миллион жаңы учур — башкача айтканда, бардык диагноздордун 37 пайызы — алдын алууга мүмкүн болгон себептерден келип чыкканын көрсөттү. Алардын ичинде тамеки тартуу, алкоголду ашыкча колдонуу, ашыкча салмак, кыймылдын жетишсиздиги жана абанын булганышы бар.
Ракка алып келген негизги факторлор жана инфекциялар
Анализ көзөмөлдөөгө боло турган негизги факторлорду белгилейт:
- тамеки тартуу жана алкоголду колдонуу;
- жогорку дене массасы индекси жана кыймылдын жетишсиздиги;
- ультракызгылт нурланууга жана булганган абага дуушар болуу.
Изилдөөдө биринчи жолу ракка алып келиши мүмкүн болгон тогуз инфекция өзүнчө каралган: Helicobacter pylori, гепатит В жана С вирусу, адамдын папиллома вирусу (HPV), Эпштейн–Барр вирусу, адамдын герпес вирусу 8 тиби, Schistosoma haematobium, Opisthorchis viverrini жана Clonorchis sinensis. Бул инфекциялар вакцинация жана санитардык кызматтар жеткиликтүү болбогон өлкөлөрдө кеңири таралган.
Региондор жана жыныс боюнча айырмачылыктар
Окумуштуулар белгилешкендей, алдын алууга боло турган рак ооруларынын көрсөткүчтөрү аймактарга жараша айырмаланат. Сахаранын түштүгүндөгү Африка өлкөлөрүндө аялдардын жаңы диагноздорунун дээрлик 40 пайызы өзгөртүүгө мүмкүн болгон факторлор менен байланышкан, ал эми эркектер арасында эң жогорку көрсөткүч Чыгыш Азияда катталган — бул жерде бардык учурлардын 57 пайызы алдын алууга боло турган себептерге тиешелүү.
«Жалпысынан, эркектердеги рак ооруларынын 45 пайызына жана аялдардагынын 30 пайызына жакынына алдын алуу мүмкүн. Эркектер үчүн тамеки тартуу, алкоголь жана өндүрүштүк канцерогендер негизги тобокелдиктер бойдон калууда, ал эми аялдарда негизги себеп катары инфекциялар саналат», — деди IARC өкүлү Изабель Сорйоматарам.
Адистер рак коркунучун азайтуу жолдорун атады
Онколог Антон Бильчик (Providence Saint John’s Cancer Institute) белгилегендей, көпчүлүк факторлорду адам өзү көзөмөлдөй алат.
«Тамеки тартууну токтотуу, салмакты азайтуу, активдүү жашоо образы, алкоголду чектөө жана иштетилген азыктарды азайтуу — бул эркектерде да, аялдарда да рактын алдын алуунун маанилүү ыкмалары».
Адистер белгилешкендей, HPV жана гепатит Вга каршы эмдөө, H. pylori инфекциясын көзөмөлдөө, абанын булганышын азайтуу жана туура тамактанууну жайылтуу сыяктуу чаралар натыйжалуу болуп саналат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, уктабай калуу мээнин көңүл буруу процессине тоскоол болорун аныктаган изилдөө тууралуу.
