COVID-19 айыккандан кийин да мээнин иштешине узак мөөнөттүү таасир этет, эс тутум менен көңүл топтоого байланышкан өзгөрүүлөрдү калтырат.
Австралиядагы Гриффит университетинин нейроиммунология жана жаңы оорулар улуттук борборунун окумуштуулары жүргүзгөн изилдөөдө вирус айыккандан кийин да мээ түзүлүшүнө өзгөрүүлөрдү алып келери аныкталды. Алар заманбап МРТ ыкмаларын колдонуп, COVID-19 жуктургандар менен оорубагандардын мээсин салыштырып изилдешкен, жазат InoZpress.
Окумуштуулар вирустун өпкө менен гана чектелбей, нерв системасына да таасир этерин белгилешти. Айыгып кеткенден кийин да мээде микроскопиялык деңгээлде өзгөрүүлөр калып, эс тутумдун начарлашы, чарчоо жана көңүлдүн бөлүнүшү сыяктуу белгилерге себеп болушу мүмкүн.
Вирус мээге кандайча таасир этет
Изилдөөдө COVID-19 өткөн адамдардын мээсинде боз жана ак заттардын түзүлүшү өзгөргөнү аныкталды. Бул өзгөрүүлөр эс тутум жана ойлом процесси менен байланышкан аймактарда байкалган.
«Биз мультимодалдык МРТ ыкмаларын колдонуп, мээнин нейрохимиялык курамында жана ткандардын түзүлүшүндө ачык айырмачылыктарды таптык», — деди изилдөөнүн жетекчиси доктор Киран Тапалия.
Изилдөө COVID-19’дан толук айыгып кеткендерде да өзгөрүүлөр бар экенин көрсөттү. Бул вирус мээге “үнсүз” жана узак мөөнөттүү таасир тийгизерин далилдейт.
Узак мөөнөттүү кесепеттер
NCNED борборунун директору профессор Соня Маршалл-Градишник изилдөө тобунун ишин жогору баалап, алардын колдонгон технологиялары мээнин абалын эрте аныктоого мүмкүнчүлүк берерин белгиледи.
«Биз таланттуу адистерди жана алдыңкы жабдууларды бириктирип, COVID-19 мээге кандай таасир тийгизерин терең түшүнө алдык», — деди ал.
Адистер бул өзгөрүүлөр COVID-19 айыккандан кийин да “мээ туманы”, эс тутумдун төмөндөшү жана узак чарчоо сыяктуу белгилерди түшүндүрөрүн айтышат.
Медицина үчүн мааниси
Бул жыйынтыктар дарыгерлерге инфекциянын неврологиялык кесепеттерин түшүнүүгө жана реабилитация программаларын түзүүгө жардам берет. Өзгөчө COVID-19 өткөндөн кийин эс тутум көйгөйү бар бейтаптар үчүн бул маанилүү кадам.
«Мээ структурасынын өзгөрүшү узак COVID белгилеринин оордугу менен түздөн-түз байланыштуу», — деп айтылат изилдөөдө.
Изилдөө Brain, Behavior, & Immunity – Health журналында жарыяланган жана келечектеги дарылоо ыкмаларынын негизи боло алат.
Көзөмөл жана алдын алуу зарыл
Окумуштуулар COVID-19’дан кийин да когнитивдик ден соолукту көзөмөлдөө маанилүү экенин эскертишет. Мээнин активдүүлүгүндөгү өзгөрүүлөр байкалбаса да, эрте аныктоо жана көзөмөл келечектеги ооруларды алдын алат.
«Технология менен медицинанын биримдиги гана пандемиянын мээге болгон кесепеттерин түшүнүүгө жардам берет», — деп белгилешет авторлор.
Изилдөө ME Research UK жана Stafford Fox Medical Research Foundation тарабынан каржыланган.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, аспартамдын зыяндуулугу боюнча жаңы илимий жыйынтыктар тууралуу макаланы жарыялаганбыз.
