Imi Lo жарыялаган изилдөө Psychology Today журналында жарык көргөн жана анда жогорку интеллектке ээ адамдар эмнеге экзистенциалдык кризиске кабыларын кеңири түшүндүрөт. Макалада интеллектуалдык мүмкүнчүлүктөр толук колдонулбаганда, бул абал адамдын ичиндеги боштук, тынчсыздануу жана маанисин жоготуу сезимине алып келери айтылат, жазат InoZpress.
Психотерапевт белгилегендей, мындай адамдар көбүнчө эки абалдын ортосунда калышат — өз мүмкүнчүлүктөрүнүн зор экенин түшүнүшөт, бирок аларды иш жүзүндө колдонууга мүмкүнчүлүк болбойт. Натыйжада ички бөлүнүү, жалгыздык жана өз потенциалын таанып, кабыл ала турган чөйрөнү издөө каалоосу пайда болот.
«Таланттуулук» уяттын булагына айланган учур
Изилдөөчүлөрдүн айтымында, көптөгөн таланттуу адамдар бала чагынан эле өзүнүн «өтө акылдуу» экендиги үчүн сын угуп өскөн. Бул алардын аң-сезиминде акыл-эсин көрсөтүүгө тыюу салган ички коркунучту жаратат. Жыл өткөн сайын мындай адамдар башкалардан айырмаланбоого аракет кылып, өзүнүн табигый жөндөмүн басууга көнүшөт.
«Сиздин аң-сезимиңиз жылдар бою өз талантыңыз жөнүндө маалымат топтогон. Ал сиз түшүнгөн, башкалар байкабаган учурларды эстейт, бирок азыр ошол жарыкты жашырууга аргасызсыз», — деп айтылат макалада.
Мындай басынтуу өзүн күнөөлөө сезимин жана өзүнүн баалуулугуна болгон күмөндү жаратат. Натыйжада адам өз күчүн коркунуч катары кабыл алып, жөндөмүн моюнга алуу текебердик деп ойлой баштайт.
Көрө албастык — ички дал келбестиктин белгиси
Публикацияда көрө албастык сезимине өзгөчө көңүл бурулат. Бул таланттуу адамдар арасында кеңири кездешкен абал. Адам башкалардын ийгилигин көргөндө, өзүнүн мүмкүнчүлүгүн толук ишке ашыра албаганы үчүн ичтен азап чегет. Бул атак-даңкка эмес, ички «менин» жана сырткы чындыктагы чагылыштын дал келбегенинен келип чыккан сезим.
Психоаналитик Хайнц Кохуттун пикиринде, бала өзүн туура кабыл алган чөйрөдө гана гармониялуу өнүгөт. Эгер ата-эне же мугалим анын өзгөчөлүгүн байкабаса, мындай адам өмүр бою өзүнүн чыныгы баалуулугун далилдөөгө аракет кылат.
Домбровскийдин «оң дезинтеграция» теориясы
Макалада поляк психологу Казимеж Домбровский иштеп чыккан «оң дезинтеграция» теориясы да каралган. Ага ылайык, эски инсандык түзүлүш бузулганда гана жаңы, бышык жана жетилген инсан калыптанат. Таланттуу адамдар бул процессти өтө оор кабыл алышат.
Ички «бузулуу» көбүнчө тынчсыздануу же жашоонун маанисин жоготуу сыяктуу абалдарда көрүнөт. Бирок дал ушул жараян аркылуу адам жаңы деңгээлге чыгат, өткөн түшүнүктөрүн кайра карап чыгып, ички дүйнөсүн жаңылайт.
Кризистен чыгуу жана тең салмакты сактоо
Психологдор бул абалдан чыгуу үчүн адам өзүнүн эки жагын тең кабыл алууга тийиш экенин белгилешет: өнүгүүгө болгон каалоо жана өзгөрүүдөн болгон коркуу. Нереализацияланган сезимди баспоо, тескерисинче, аны иш-аракетке түрткү катары кабыл алуу маанилүү. Интеллект жана сезимталдык бааланган чөйрө адамга күч жана тынчтык тартуулайт.
Мындай адамдарга жеке ийгиликтер гана эмес, окшош ой жүгүрткөн адамдардын коомчулугу да керек. Дал ошол чөйрөдө алар өздөрүн түшүнүп, кабыл алынгандай сезишет.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, адамдын жүзүнөн жана кыймылынан анын оюн кантип түшүнсө болору тууралуу адистер кеңеш бергенбиз.
