Технологиялар тез өнүгүп жаткан учурда жасалма интеллект билим берүү процессинин ажырагыс бөлүгүнө айланып баратат. McGill University жүргүзгөн изилдөөгө ылайык, студенттердин чат-боттор менен ИИ-мугалимдерге болгон мамилеси алардын билимди өздөштүрүүсүнө түздөн-түз таасир этет, жазат InoZpress.
Жыл сайын чат-ботторду жана санарип жардамчыларды колдонгон билим берүү платформалары көбөйүүдө. ChatGPT Education, Google’дун Gemini жана Claude for Education сыяктуу системалар маалымат издөөдө, окуу материалдарын түзүүдө жана студенттерге жеке жардам берүүдө колдонулат. Бирок кызыгуу менен кошо суроолор да жаралат — студенттер жасалма интеллектке ишене алабы жана аны чыныгы окутуучу катары кабыл алууга даярбы?
Окуу – социалдык процесс
Окумуштуулардын айтымында, билим алуу – бул жөн гана фактыларды жаттоо эмес, социалдык өз ара аракеттенүүнүн жыйынтыгы. Адамдар байкап, үлгү алып, мугалимдер жана курбалдаштары менен баарлашуу аркылуу үйрөнүшөт. Ошондуктан студенттер жаңы «ИИ-наставниктерди» кантип кабыл алышары чоң мааниге ээ.
Rate My Professors сыяктуу сайттар студенттер үчүн мугалимдер менен болгон мамиле канчалык маанилүү экенин далилдеди. Эми ушундай эле баалоо механизми чат-ботторго да жайылып жатат. Студенттер ИИ-мугалимди кандай кабыл алса, ошол деңгээлде ишеним, кызыгуу жана окуудагы натыйжа да өзгөрөт.
ИИ жөнүндө түшүнүк билимге кантип таасир этет
«Жасалма аң-сезим» теориясына ылайык, адамдар ИИ системаларына адамдык сапаттарды тааныйт жана алар менен баарлашууда ой жүгүртүүнү, логиканы жана сезимди издешет. Бул өзгөчө тил моделдеринде байкалат — алар табигый сүйлөп, баарлашуу түзө алышат.
Эгер студент чат-ботту акылдуу жана пайдалуу деп кабыл алса, анын сунуштарын ишенимдүү аткарат жана активдүү өз ара аракетке кирет. Ал эми эгер система муздак же механикалык көрүнсө, ишеним төмөндөп, окуу натыйжасыз болот. Демек, технологияны кабыл алуу аны колдонуу сапатын аныктайт.
ИИ – жаңы социалдык субъект
Билим берүү чөйрөсүнө ИИнин кириши жаңы социалдык кырдаалды жаратты. Эми адамдар менен катар билим берүү мейкиндигинде «социалдык маани» бар технологиялар иштеп жатат. Бул өз кезегинде баарлашуунун жана этиканын жаңы эрежелерин талап кылат.
Изилдөөчүлөрдүн айтымында, балдар менен өспүрүмдөрдүн чат-ботторду кабыл алышы өзгөчө көңүл бурууну талап кылат. Айрымдар аларды жардамчы же дос катары көрүшөт, башкалар билим булагы катары колдонушат. Бирок ашыкча эмоционалдык байланышуулар терс натыйжага алып келиши мүмкүн. Ошондуктан мугалимдер технология менен адамдын чегин так ажыратууга тийиш.
Ишеним, жекелештирүү жана социалдык байланыш
Изилдөөнүн авторлору ИИнин билимге тийгизген таасирин аныктаган үч негизги жагдайды белгилешет: ишеним, жекелештирилген окутуу жана социалдык мамиле.
- Ишеним. Балдар менен жаштар ИИден алынган маалыматты ар түрдүү кабыл алышат. Бул жашка, контекстке жана технологиянын иштешин түшүнүү деңгээлине жараша болот.
- Жекелештирилген окутуу. Khan Academyнин KhanMigo сыяктуу системалары ар бир студенттин билим деңгээлин талдап, окуу процессин ыңгайлаштыра алат.
- Социалдык байланыш. ИИ менен эмоционалдык мамиле этикалык жана психологиялык суроолорду жаратат, өзгөчө жаш куракта.
Бул факторлор ИИ менен иштөө жөн гана курал колдонуу эмес, жаңы билим берүү жана социалдык көндүмдөрдү калыптандыруу процесси экенин көрсөтөт.
ИИ билим берүүнүн келечегинде
Жакынкы жылдары мектептер жана университеттер ИИни жардамчы мугалим катары активдүү колдоно баштайт. Бирок окумуштуулар эскертишет: мындай системалардын ийгилиги технологиянын сапатынан эмес, студенттердин аны кабыл алуу деңгээлинен көз каранды.
Билим берүү мекемелери студенттердин когнитивдик өнүгүшүн, социалдык тажрыйбасын жана ИИге болгон ишенимин эске алышы керек. Анткени жасалма интеллектти аң-сезимдүү жана этикалык колдонуу гана сапаттуу билим берүүгө алып келет.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, адамдын ой жүгүртүүсү менен жасалма интеллекттин башаты тууралуу материалда.
