«Биринчи радио» эфиринде Дары-дармек жана медициналык буюмдар департаментинин маалыматтык жана техникалык колдоо бөлүмүнүн башчысы Нурадин Канатаев билдиргендей, өлкөдө колдонулган дары-дармектердин 97 пайызы чет өлкөдөн келет. Ал эми жергиликтүү өндүрүш жалпы рыноктун болгону 3 пайызын гана камсыздайт, жазат InoZpress.
Канатаевдин айтымында, жыл сайын Кыргызстанга орточо 30 миллиард сомдук дары-дармек импорттолот, жана бул сумма өсүүдө. 2023-жылы импорт көлөмү 30 миллиард сомду түзсө, 2024-жылы 32 миллиардга, ал эми 2025-жылдын аягына чейин 34 миллиард сомго жетери күтүлүүдө. Ал белгилегендей, мындай өсүшкө контрабанданы азайтууга жардам берген дары-дармектерди көзөмөлдөө системасы себеп болууда.
Контрабанда жана санарип көзөмөл
2022-жылдагы статистика боюнча, Кыргызстандагы контрабандалык дары-дармектердин үлүшү 30–40 пайыздын тегерегинде бойдон калууда. Көп жылдар бою дарынын мыйзамдуу же мыйзамсыз киргизилгенин аныктоочу инструмент болгон эмес.
Бирок Канатаев белгилегендей, тармактын санариптешүүсү менен абал өзгөрө баштады. Эми атайын система аркылуу дарынын расмий түрдө катталганбы же жокпу, аныктоого болот. Азырынча система бардык дары-дармектерди камтыбайт, бирок рыноктун тунук болушуна салым кошууда.
Көзөмөл системасы кантип иштейт
Учурда көзөмөл системасы баасы 100 сомдон (1 евро чамасында) жогору дары-дармектерге гана колдонулат. Жакынкы аралыкта арзан препараттар да система аркылуу көзөмөлдөнөт, ошондо фармацевтикалык рынок толук ачык болот.
Адистердин айтымында, бул система дарынын жолун өндүрүштөн тартып дарыканага чейин байкап турууга мүмкүндүк берет. Бул элдин ишенимин арттырып, жасалма дары-дармектерге каршы күрөштү күчөтөт.
Жергиликтүү өндүрүш эмне үчүн өнүкпөй жатат
Өндүрүштүк потенциал болгону менен, ички өндүрүш үлүшү абдан аз. Адистер мунун себебин чийки заттын жана жабдуулардын импорттук баасынын кымбаттыгы, мамлекеттик колдоонун жетишсиздиги жана инвестициянын аздыгы менен түшүндүрүшөт.
Өкмөт фармацевтика тармагын өнүктүрүү үчүн салыктын жеңилдиктерин киргизүү жана атайын өндүрүш аймактарын түзүү сыяктуу чараларды карап чыгууда. Бирок азырынча негизги камсыздоо булагы болуп импорт саналат.
Рыноктун келечеги жана адистердин божомолу
Аналитиктер санарип көзөмөлү жана сапатты камсыздоо аркылуу рыноктун ачыктыгы жана атаандаштык өсөт деп күтүшөт. Бирок жакынкы жылдарда тышкы импортко болгон көз карандылык сакталып калат.
Эксперттердин пикиринде, өнүгүүнүн ачкычы — жеке инвестицияларды тартууда жана өлкө ичинде өндүрүш түзүүдө. Бул дарынын баасын төмөндөтүп, улуттук саламаттыкты сактоо тутумун чыңдоого жардам берет.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, Валентина Шевченко Вейли Жанды жеңип, 1 миллион доллардан ашык сый акы алары тууралуу.
