Дүйнө жүзүндө эмчек рагынын учурларынын болжол менен 28 пайызы өзгөртүүгө мүмкүн болгон тобокел факторлор менен байланыштуу экени The Lancet Oncology журналында жарыяланган изилдөөдө айтылат, жазат InoZpress.
Оорунун масштабы жана 2050-жылга чейинки божомол
Изилдөөнүн маалыматына ылайык, 2023-жылы дүйнөдө эмчек рагынын 2,3 миллионго жакын жаңы учуру катталып, 764 миң адам каза болгон. Бул оору жана мөөнөтүнөн мурда өлүмдүн айынан 24 миллион жылга жакын дени сак жашоо жылдары жоголгон.
Global Burden of Disease Study 2023 долбоорунун алкагында жүргүзүлгөн талдоо 2050-жылга карата жаңы учурлардын саны 3,5 миллиондон ашып, жылдык өлүм көрсөткүчү 1,4 миллионго жетиши мүмкүн экенин көрсөтөт.
Мында кырдаал аймактар боюнча олуттуу айырмаланат:
- учурлардын 73 пайызы кирешеси жогору өлкөлөрдө аныкталат;
- өлүмдөрдүн 39 пайызы төмөн жана орто кирешелүү өлкөлөргө туура келет;
- 1990–2023-жылдары бай өлкөлөрдө өлүм көрсөткүчү дээрлик 30 пайызга азайган;
- эң жакыр өлкөлөрдө бул көрсөткүч дээрлик 100 пайызга өскөн.
Адистер бул айырмачылыкты эрте диагностикага жана сапаттуу дарылоого жеткиликтүүлүк менен түшүндүрүшөт.
Өзгөртүүгө мүмкүн болгон алты тобокел фактору
Изилдөөчүлөр оорунун глобалдык жүгүн 28 пайызга чейин түзгөн алты өзгөртүлө турган факторду аныкташкан:
- кызыл этти көп колдонуу — жоголгон дени сак жашоо жылдарынын 11 пайызына жакыны;
- тамеки тартуу, анын ичинде пассивдүү тамеки — 8 пайыз;
- кандагы канттын жогору деңгээли — 6 пайыз;
- ашыкча салмак жана семирүү — 4 пайыз;
- алкоголдук ичимдиктерди колдонуу — 2 пайыз;
- физикалык активдүүлүктүн төмөн деңгээли — 2 пайыз.
Акыркы ондогон жылдарда тамеки жана алкоголдун таасири азайганы байкалган, бирок ашыкча салмак жана зат алмашуунун бузулушу көйгөй бойдон калууда.
Тобокелди кантип азайтууга болот
Centers for Disease Control and Prevention маалыматына ылайык, жаш курак жана тукум куучулук өзгөртүлбөйт, бирок жашоо образы адамдын өз көзөмөлүндө.
Адистер төмөнкүлөрдү сунушташат:
- дене салмагынын индексин 18–25 чегинде кармоо;
- жумасына кеминде 150 мүнөт орточо интенсивдүү кыймыл-аракет жасоо;
- аялдар үчүн алкоголду күнүнө бир ичимдик менен чектөө;
- гормоналдык терапиянын тобокелдиктерин дарыгер менен талкуулоо;
- мүмкүн болсо, баланы кеминде алты ай эмизүү;
- үй-бүлөлүк тарыхта бул оору болсо, дарыгерге үзгүлтүксүз кайрылуу.
Эксперттер алдын алуу чаралары күчөтүлбөсө, кирешеси төмөн өлкөлөрдө оорунун өсүшү саламаттык сактоо жаатындагы теңсиздикти тереңдетиши мүмкүн экенин белгилешет.
Эске салсак, мурда биз жеңил формадагы COVID-19 да мээде из калтырышы мүмкүн экенин окумуштуулар аныктаганы тууралуу жазганбыз.
