Чыгармачылык иш-аракеттер мээнин жаштыгын сактап, картаюуну жайлатат. Изилдөө Nature Communications журналында жарыяланган, жазат InoZpress.
Изилдөөчүлөр Польша жана башка өлкөлөрдүн окумуштууларынын катышуусунда музыка, бий, сүрөт жана видеооюндардын мээ активдүүлүгүнө таасирин изилдешти. Жыйынтыгында чыгармачылык менен алектенген адамдардын мээси орто эсеп менен 4–7 жылга «жашыраак» экени аныкталды. Бул ачылыш карылыктын когнитивдик өзгөрүүлөрүн алдын алуунун жаңы ыкмаларын сунуштайт.
Мээнин «жаш курагын» кантип аныкташкан
Изилдөөдө окумуштуулар «мээ сааты» деп аталган атайын алгоритмди колдонушкан — ал мээнин активдүүлүгү жашка канчалык дал келерин аныктайт. Электроэнцефалография жана магнитоэнцефалография маалыматтары 13 өлкөдөн келген 1400дөн ашуун катышуучудан алынган.
«Мээ сааты — бул мээ активдүүлүгүнүн жашка жараша өзгөрүшүн үйрөнгөн математикалык модель. Ал жаңы мээ канчалык жаш көрүнөрүн эсептейт», — деп түшүндүрдү изилдөөнүн автору Анета Бжезицка.
Эгер мээнин болжолдуу жашы адамдын чыныгы жашынан улуу чыкса — мээ тез картаюуда; жаш чыкса — мээнин картаюу процесси жайыраак жүрүп жатат дегенди билдирет.
Чыгармачылык мээнин жаштыгын сактайт
Музыканттар, сүрөтчүлөр, бийчилер жана стратегиялык видеооюндун адистери эң «жаш» мээ көрсөткүчтөрүн көрсөтүшкөн.
«Төрт багыттын ар биринде — танго, музыка, сүрөт жана видеостратегия оюндарында — адистердин мээ активдүүлүгү орто эсеп менен 4–7 жылга жашыраак болду», — деп белгилешет изилдөөчүлөр.
Эффект көңүл буруу, координация жана чечим кабыл алуу үчүн жооптуу мээ аймактарында байкалган. Бул натыйжа ар кандай чыгармачылык түрлөрүнүн мээге окшош пайда алып келерин көрсөттү.
Кыска убакыттык машыгуулар да жардам берет
Изилдөө көрсөткөндөй, чыгармачылык менен аз убакыт алектенүү да мээге оң таасир берет. 30 сааттык StarCraft II оюнун үйрөнгөн катышуучуларда мээнин «жашы» орто эсеп менен үч жылга жашарган.
«Чоңдордун мээси абдан ийкемдүү. Кыска мөөнөттүү активдүү окутуунун өзүндө эле өлчөнө турган өзгөрүүлөр байкалат», — деди Бжезицка.
Окумуштуулар белгилешкендей, мээни көнүгүү менен машыктырууга болот жана пайда алуу үчүн профессионал болуунун зарылдыгы жок.
Эмне үчүн чыгармачылык мээ үчүн маанилүү
Нейропсихолог Рафаэль Уолд чыгармачылык абстракттуу ой жүгүртүүнү өнүктүрөрүн жана мээнин ийкемдүүлүгүн арттырарын түшүндүрдү.
«Креативдүүлүк жаңы ой жүгүртүүнүн жолдорун табууга түрткү берет. Математикада бир гана жооп бар болсо, чыгармачылык чектен тыш ойлоону үйрөтөт», — деп белгиледи адис.
АКШдагы Меган Гленн чыгармачылык жаш курактан тарта «когнитивдик резервди» түзүүгө жардам берип, кийинчерээк мээнин картаюусун жайлатарын кошумчалады.
Кантип чыгармачылык менен алектене баштоо керек
Эксперттер сунуштагандай, эң башкысы — кубаныч тартуулаган иш-аракетти тандоо.
- бий, сүрөт же музыка боюнча курстарга жазылуу;
- аспапта ойноону же кол өнөрчүлүк менен алектенүүнү аракет кылуу;
- китеп окуу же шахмат сыяктуу оюндарга убакыт бөлүү;
- стратегиялык видеоюндарды колдонуу.
«Маанилүүсү — чебердик деңгээли эмес, аракеттин өзү. Эгер жөн гана манжа менен боёо жасасаңыз да — бул мээ үчүн пайда», — деп белгиледи Уолд.
Туруктуу чыгармачылык иш-аракеттер нейрон байланыштарын бекемдеп, ар бир куракта ойдун тактыгын сактоого жардам берет.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, шоколаддын курамындагы табигый зат карылыкты жайлатары аныкталган изилдөө жөнүндө.
