Юта университетинин окумуштуулары акыркы он жылда АКШда жаш чоңдордун эс тутум, көңүл топтоо жана чечим кабыл алуу боюнча көйгөйлөргө көп арыздана баштаганын аныкташты. Изилдөө Neurology журналында жарыяланган жана 18 жаштан 39 жашка чейинкилерде когнитивдик бузулуулар эң көп байкалган деп көрсөтүлгөн, жазат InoZpress.
Илимпоздор 4,5 миллион адамдын сурамжылоосунун жыйынтыгын анализдеп, 2013-жылдан 2023-жылга чейин эс тутум жана ой жүгүртүүдө олуттуу кыйынчылык сезген чоңдордун үлүшү 5,3 пайыздан 7,4 пайызга чейин өскөнүн аныкташкан. Айрыкча жаштар арасында көрсөткүч дээрлик эки эсеге көбөйгөн — 5,1 пайыздан 9,7 пайызга чейин.
Жаштар эс тутум жана көңүл көйгөйлөрүнө көбүрөөк даттанышат
Окумуштуулардын пикиринде, жаш муундар акыркы жылдары көңүл топтоодо жана маалыматты эстеп калууда кыйынчылыктарга көбүрөөк дуушар болууда. Мунун себептери катары технологияга көз карандылык, жумуштагы стресс жана тез өзгөргөн жашоо образы аталууда.
Ал эми 70 жаштан жогорку адамдарда тескерисинче — көрсөткүч бир аз төмөндөгөн. Изилдөөчүлөр бул көрүнүштү улгайган муундардын жашоо темпине жакшыраак ылайыкташканы жана психологиялык туруктуулугу менен түшүндүрүшөт.
Коомдук факторлор когнитивдик көйгөйлөрдү күчөтүүдө
Изилдөөдө социалдык абал менен ой жүгүртүү жөндөмүнүн ортосундагы байланыш өзгөчө белгиленген. Кирешеси жылына 35 миң доллардан аз жана билим деңгээли төмөн катмарларда когнитивдик бузулуулар орточо көрсөткүчкө салыштырмалуу кыйла жогору болгон.
АКШнын жергиликтүү элдеринин жана Аляскадагы байыркы калктардын өкүлдөрүндө мындай көйгөйлөр эң жогорку деңгээлде катталган. Бул коомдук жана экономикалык теңсиздиктер эс тутум менен байланышкан көйгөйлөргө түздөн-түз таасир этерин көрсөтөт.
Мүмкүн болгон себептер
Изилдөө так себептерди атабайт, бирок адистер бир нече факторлордун айкалышы — пандемиянын кесепеттери, чарчоо, психологиялык басым жана санариптик чарчоо — рол ойнойт деп эсептешет. Көпчүлүк жаштардын эс тутуму үзгүлтүксүз экран колдонуу жана көп милдет аткаруу адатынан улам чарчап калган болушу мүмкүн.
Ошондой эле адистер жаштардын психикалык көйгөйлөр тууралуу ачык сүйлөй башташы жана жардам издөө маданиятынын өсүшү да көрсөткүчкө таасир эткен болушу мүмкүн дешет.
Келечектеги изилдөөлөрдүн зарылдыгы
Окумуштуулар белгилешкендей, алынган маалыматтар телефон сурамжылоосу аркылуу чогултулган жана клиникалык баалоолорго негизделген эмес, бирок тенденция коомдук саламаттык үчүн олуттуу сигнал болуп саналат. АКШнын Ооруларды көзөмөлдөө борборунун маалыматына караганда, когнитивдик бузулуу азыр өлкөдөгү эң кеңири таралган ден соолук көйгөйү болуп калды.
Изилдөөчүлөр бул багытта социалдык жана экономикалык себептерди тереңирээк изилдеп, жаш муундардын эс тутум жана психикалык саламаттык абалын сактоо үчүн жаңы стратегияларды иштеп чыгууну сунушташат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, көздүн кан тамырлары жүрөк ооруларынын жана картаюунун мүмкүнчүлүгүн аныктай алары тууралуу.
