EurekAlert билдиргендей, изилдөөчүлөр ден соолукка негизги таасирди азыктардын кайра иштетилүү даражасы эмес, күнүмдүк рациондун жалпы сапаты тийгизет деген жыйынтыкка келишти. Изилдөөнүн авторлору дал ушул туура тамактануу өнөкөт оорулардын пайда болуу коркунучун азайтарын, ал эми туура эмес тамактануу адаттары азыктардын канчалык деңгээлде кайра иштетилгенине карабастан олуттуу ден соолук көйгөйлөрүнүн тобокелдигин жогорулатарын белгилешет.
Окумуштуулар ультракайра иштетилген айрым азыктар азыктык баалуулугу жогору болсо, тең салмактуу рациондун бир бөлүгү болуп, организмге пайда алып келерин аныкташты. Ошол эле учурда адистер тамактанууну өзүнчө азыктардын кайра иштетилүү даражасы боюнча эмес, жалпы рацион боюнча баалоону сунушташат, жазат InoZpress.
Эмне үчүн тамактануунун сапаты азыктардын кайра иштетилишинен маанилүүрөөк болуп чыкты
Изилдөөчүлөрдүн айтымында, рациондун сапаты жүрөк-кан тамыр ооруларынын, экинчи типтеги кант диабетинин жана башка өнөкөт оорулардын пайда болуу коркунучу менен түздөн-түз байланыштуу.
Изилдөөнүн авторлору ультракайра иштетилген көптөгөн азыктарда кошулган кант, натрий, каныккан майлар жана тазаланган көмүрсуулар көп болорун белгилешет. Дал ушул себептен алар көп учурда туура эмес тамактануунун курамына кирет. Бирок азыктарды кайра иштетүү технологиясынын өзү эле тамакты автоматтык түрдө зыяндуу кылбайт.
Гарвард университетинин Т. Х. Чан атындагы Коомдук саламаттык сактоо мектебинин тамактануу кафедрасынын постдокторанты Сяовэнь Ван адистер кандай жыйынтыкка келгенин түшүндүрдү.
«Ультракайра иштетилген көптөгөн азыктар, адатта, азыктык баалуулугу төмөн болуп, аларды мүмкүн болушунча чектөө же таптакыр колдонбоо сунушталат. Бирок кайра иштетүүнүн өзү зыяндуу эмес».
Андан соң изилдөөчү күнүмдүк рационду түзүүдө эмнеге негизги көңүл буруу керектигин түшүндүрдү.
«Адамдар тамактын кайра иштетилгенине гана эмес, жалпы эмне жеп жатканына көңүл бурушу керек. Дан азыктарына, мөмө-жемиштерге, жашылчаларга, жаңгактарга, буурчак өсүмдүктөрүнө жана пайдалуу өсүмдүк майларына бай пайдалуу өсүмдүк рациону анын курамында айрым кайра иштетилген азыктар болсо да ден соолукка пайдалуу».
Окумуштуулар кайсы азыктарды ар кандай категорияларга бөлүштү
Изилдөө жүргүзүү үчүн адистер катышуучулардын тамактануусун төрт категорияга бөлүштү.
Кайра иштетилиши жогору болгон пайдалуу тамактануу:
- байытылган өсүмдүк сүтү кошулган бүт дан үлпөттөрү;
- өсүмдүк йогурту;
- бүт дан наны;
- консерваланган мөмө-жемиштер.
Минималдуу кайра иштетилген пайдалуу тамактануу:
- жаңы мөмөлөр кошулган сулу боткосу;
- жаңгак кошулган сулу боткосу;
- киноа, жашылча жана зайтун майы кошулган салат;
- үйдө даярдалган жасмык шорпосу.
Кайра иштетилиши жогору болгон зыяндуу тамактануу:
- фастфуд тамактары;
- фри картошкасы;
- таттуу газдалган суусундуктар;
- таңгакталган десерттер;
- тазаланган ингредиенттерден даярдалган жеңил тамактар.
Минималдуу кайра иштетилген зыяндуу тамактануу:
- ак күрүч;
- мөмө ширелери;
- картошка;
- тазаланган ун жана канттан жасалган үй десерттери.
Изилдөөчүлөр айрым терең кайра иштетилген азыктар организмди керектүү пайдалуу заттар менен камсыз кыла аларын өзүнчө белгилешет. Аларга витаминдер жана минералдар менен байытылган эртең мененки үлпөттөр, бүт дан азыктары, консерваланган буурчак жана өсүмдүк сүтү кирет.
Мындай азыктар төмөнкүлөрдүн булагы болушу мүмкүн:
- витаминдер;
- минералдар;
- азыктык була;
- антиоксиданттар;
- башка пайдалуу биологиялык активдүү кошулмалар.
Изилдөө кандай жүргүзүлгөн
Талдоо жүргүзүү үчүн адистер үч ири узак мөөнөттүү изилдөөнүн маалыматтарын колдонушкан.
Жалпысынан АКШнын 200 миңден ашуун бойго жеткен тургуну тууралуу маалыматтар талданган. Катышуучуларга байкоо жүргүзүү 1980-жылдардан 2020-жылдарга чейин уланган.
Окумуштуулардын негизги максаты тамактануунун сапатынын таасирин азыктардын кайра иштетилүү даражасынын таасиринен өзүнчө баалоо болгон. Бул үчүн катышуучулар рациондун төрт категориясына бөлүнүп, алардын ден соолугундагы өзгөрүүлөр көп жылдар бою көзөмөлдөнгөн.
Изилдөөчүлөр кандай жыйынтык алышты
Байкоо жүргүзүлгөн мезгил ичинде катышуучулардын болжол менен жарымы көз жумган же жүрөк-кан тамыр ооруларына же экинчи типтеги кант диабетине кабылган.
Талдоо мындай кесепеттердин тобокелдиги күнүмдүк рациондун жалпы сапатына жараша олуттуу айырмаланганын көрсөттү.
Туура тамактанган адамдарда оорулардын пайда болуу ыктымалдыгы кыйла төмөн болгон.
Туруктуу түрдө зыяндуу тамактанган катышуучуларда бул коркунуч кыйла жогору болуп чыккан.
Ошол эле учурда ар бир категориянын ичинде минималдуу кайра иштетилген жана ультракайра иштетилген азыктардын ортосундагы айырмачылык дээрлик байкалган эмес. Бул күнүмдүк рациондун жалпы сапаты адамдын ден соолугуна азыктардын өнөр жайлык кайра иштетилүү деңгээлине караганда алда канча күчтүү таасир этерин билдирет.
Адистер кандай сунуштарды беришти
Изилдөөнүн авторлору адамдын ден соолугун пайдалуулугу төмөн тамакты бир жолу жеп коюу эмес, күнүмдүк тамактануу адаттары аныктай турганын белгилешет.
Алардын айтымында, узак мөөнөттүү келечекте жаңы жана мүмкүн болушунча аз кайра иштетилген азыктарга артыкчылык берүү жакшы, анткени дал ушундай рацион организмге эң чоң пайда алып келет.
Ошол эле учурда адистер колбасалар, паштеттер жана ушуга окшош азыктар сыяктуу кайра иштетилген эт азыктарын колдонууну чектөөнү сунушташат, анткени мындай тамакты үзгүлтүксүз колдонуу ден соолук үчүн жагымсыз адат болуп эсептелет.
Эске салсак, буга чейин биз узак учуудан кийинки джетлагды азайтуунун сегиз ыкмасы жана организмдин ыңгайлашуусун тездетүү тууралуу жазганбыз.
