Технологиянын тездик менен өнүгүшү көп учурда катуу убада жана жогору күтүүлөр менен коштолот. Чыныгы натыйжа менен жарнамалык ызы-чуу кайсы жерден айырмаланарын аныктоо барган сайын кыйын болуп жатат. Бул тууралуу Колорадо университетинин, Виржиния университетинин жана Бабсон колледжинин изилдөөчүлөрү илимий негизде жаңы технологияларды баалоо ыкмасын сунуштап билдиришкен, жазат InoZpress.
Алардын айтымында, жасалма интеллектти кошкондо, көптөгөн инновациялар ашыкча бааланат. Иштеп чыгуучулар кооз убада беришет, бирок жыйынтыктар ар дайым аны тастыктабайт. Ошондуктан, кайсы технология иш жүзүндө натыйжалуу экенин, ал эми кайсынысы жөн гана жакшы идея бойдон калганын түшүнүү маанилүү.
Валиддүүлүк деген эмне жана ал эмнеге маанилүү
Изилдөөчүлөр «валиддүүлүк» түшүнүгүн колдонууну сунушташат — бул илимий принцип, ал кандайдыр бир дооматтын чындыгына канчалык туура келерин көрсөтөт. Бул түшүнүк илимде гипотезаларды жана эксперименттерди текшерүү үчүн колдонулат, эми аны технология тармагына да колдонсо болот.
Валиддүүлүк технологиянын чын эле иштей турганын, анын натыйжаларына ишенүүгө болорун жана аны сунуштаган тараптар канчалык ишенимдүү экенин аныктоого жардам берет. Бул, негизинен, технология үчүн «сапатты текшерүү» — дары-дармекке лабораториялык тесттер кандай мааниге ээ болсо, ошондой эле мааниге ээ.
Жаңы технологиялардын ишенимдүүлүгүн кантип текшерүүгө болот
Окумуштуулар ар бир технология үчүн текшерилиши керек болгон үч негизги доомат түрүн белгилешет.
- Критерийдик доомат — жаңы иштеп чыгуунун бар болгон чечимдерге салыштырмалуу чыныгы артыкчылыктарды бере аларын көрсөтөт.
- Себептик доомат — технологиянын кайсы элементтери анын натыйжалуулугуна түз таасир этерин түшүндүрөт.
- Контексттик доомат — технология кайсы шартта жана ким үчүн иштей алаарын аныктайт.
Мисалы, ChatGPT технологиясы колдонуучулар менен өз ара аракеттенүүнү жакшыртат деп айтылган. Бирок изилдөөлөр көрсөткөндөй, жасалма интеллекттин ашыкча «мактоо» тенденциясы адамдардын пикир келишпестиктерди чечүүгө болгон каалоосун азайтып, чындыктын бурмаланышына алып келиши мүмкүн.
Илимий принциптерди күнүмдүк жашоодо колдонуу
Валиддүүлүктү түшүнүү окумуштууларга гана эмес, кадимки колдонуучуларга да жардам берет. Смартфондор, тиркемелер же медициналык шаймандар тууралуу «революциялык» убада угулганда, суроо туулат: бул дооматтар чындап эле текшерилгенби жана ким тарабынан?
Мисалы, эгер компания өзүнүн колдонмосу «уктоону жакшыртат» десе, бул кантип далилденгенин түшүнүү маанилүү — лабораториялык изилдөөлөр аркылуубу же жөн гана колдонуучулардын пикирлерибинебиз? Ушундай ыкма чыныгы инновацияны жарнамалык мифтен айырмалоого жана керексиз коркунучтардан сактанууга жардам берет.
Эмне үчүн бул бүгүн өзгөчө маанилүү
Азыр технологиянын өнүгүү ылдамдыгы мурдагыдан да жогору. Ар жума сайын ондогон жаңы чечимдер — генеративдик жасалма интеллекттен тартып «акылдуу» финансы системаларына чейин пайда болууда. Бирок мындай ылдамдык менен кошо коркунуч да өсөт: текшерүү жетишсиздиги катачылыктарга жана коопсуздук коркунучтарына алып келиши мүмкүн.
Ошондуктан изилдөөчүлөр технологияларды баалоонун жалпы стандарттарын түзүү зарыл деп эсептешет. Болгону ошондо коом кайсы жаңылыкка ишенүүгө болорун, ал эми кайсынысына болбостугун аң-сезимдүү тандай алат.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, ChatGPT жана жасалма интеллекттин инвестиция рыногундагы жыйынтыктары жөнүндө.
