Бул тууралуу ScienceAlert маалымдагандай, эл аралык окумуштуулар тобу 100 жашка жана андан улуу жашка жеткен адамдар тууралуу эң ири илимий эмгектердин серептеринин бирин жүргүздү. Адистер акыркы 55 жыл ичинде жарыяланган 124 изилдөөнү талдап, узак өмүрдүн универсалдуу сыры бар-жогун аныктоого аракет кылышкан.
Изилдөөнүн авторлору узак жашоонун бирдиктүү формуласы жок деген жыйынтыкка келишти. Өмүрдүн узактыгы бир эле фактордон эмес, тукум куучулук, жашоо образы, ден соолуктун абалы, айлана-чөйрө жана социалдык байланыштардын айкалышынан көз каранды, жазат InoZpress.
Көп жылдык талдоо эмнени көрсөттү
Илимий сереп үчүн адистер 105 жаштан ашкан узак жашоочуларга, ошондой эле 110 жаш жана андан көп жашаган суперузак жашоочуларга арналган изилдөөлөрдү тандап алышкан.
Талдоонун жүрүшүндө окумуштуулар төмөнкүлөрдү изилдешкен:
- катышуучулардын генетикалык өзгөчөлүктөрүн;
- карылыктын биологиялык процесстерин;
- жашоо образын;
- тамактануусун;
- физикалык активдүүлүгүнүн деңгээлин;
- психологиялык абалын;
- үй-бүлө жана социалдык чөйрөнүн таасирин;
- өнөкөт оорулардын болушун.
Окумуштуулар жүз жылдан ашык жашаган адамдарда кандайдыр бир жалгыз артыкчылык болбой турганын аныкташкан. Алардын өмүрүнүн жүрүшүндө ден соолукка оң таасир берген майда факторлор акырындык менен топтолуп, кары куракта ден соолукту сактоого жардам берет.
Узак өмүр үчүн жооп берген ген барбы
Изилдөөнүн авторлору өзүнчө тукум куучулуктун таасирин дагы изилдешкен. Алардын маалыматы боюнча, жалгыз «узак өмүр гени» жок.
Өмүрдүн узактыгы көп сандагы генетикалык варианттардын айкалышы менен аныкталат. Алардын ар бири өзүнчө салыштырмалуу аз таасир этет, бирок чогуу алганда өтө узак жашка жетүү мүмкүнчүлүгүн кыйла жогорулатышы мүмкүн.
Мындан тышкары, узак жашоочуларда төмөнкү өзгөчөлүктөр көбүрөөк кездешет:
- ДНКнын жабыркашын натыйжалуураак калыбына келтирүү;
- митохондриялардын жакшыраак абалы;
- сезгенүү процесстерин туруктуураак көзөмөлдөө;
- жашка байланыштуу оорулардын коркунучун азайткан зат алмашуунун өзгөчөлүктөрү;
- организмдин жаш курактагы өзгөрүүлөргө жогорку туруктуулугу.
Кайсы адаттар узак жашоочуларды көбүрөөк бириктирет
Тукум куучулук сыяктуу эле күнүмдүк адаттар дагы маанилүү роль ойнойт.
Изилдөөгө ылайык, 100 жылдан ашык жашаган адамдар көбүнчө төмөнкү принциптерди карманышкан:
- негизинен өсүмдүк азыктарына негизделген тамактануу;
- күчтүү машыгууларсыз үзгүлтүксүз күнүмдүк физикалык активдүүлүк;
- күн сайын сейилдөө;
- бакчада же үйдө иштөө;
- тамекиден толук баш тартуу;
- бекем үй-бүлөлүк мамилелерди сактоо;
- достору жана жакындары менен активдүү баарлашуу;
- кары куракта дагы социалдык активдүүлүктү сактоо.
Ошондой эле окумуштуулар узак жашоочулар эмоционалдык туруктуулугу, оптимизми жана тынчсыздануунун төмөн деңгээли менен айырмаланарын белгилешкен.
Эмне үчүн узак жашоочулар дайыма эле оорулардан качып кутула беришпейт
Серептин авторлору жүз жылдан ашык жашаган адамдардын көбү өмүр бою таптакыр оорубай жашаган эмес экенин белгилешти.
Бирок көпчүлүк учурда олуттуу жаш куракка байланыштуу оорулар башка адамдарга салыштырмалуу кыйла кечирээк өнүккөн. Адистер бул көрүнүштү «оорулардын кысылышы» деп аташат, башкача айтканда олуттуу оорулар өмүрдүн эң акыркы этабында гана пайда болот.
Ошол эле учурда өзгөчө учурлар дагы болгон — айрым узак жашоочулар ондогон жылдар бою өнөкөт оорулар менен жашашса дагы, өтө кары куракка чейин жашай алышкан.
Окумуштуулар кандай негизги жыйынтык чыгарышты
Изилдөөчүлөрдүн пикиринде, азыркы илим 100 жылдан ашык жашоонун универсалдуу жолун азырынча аныктай элек. Бирок колдо болгон маалыматтар үзгүлтүксүз физикалык активдүүлүк, тең салмактуу тамактануу, тамеки чекпөө, бекем социалдык байланыштар, психологиялык туруктуулук жана жагымдуу генетикалык факторлордун айкалышы узак жана сергек өмүр сүрүү мүмкүнчүлүгүн кыйла жогорулатарын тастыктайт.
Эске салсак, буга чейин мелатонин өнөкөт ооруну азайтышы мүмкүн экени тууралуу окумуштуулар эмне аныктаганын жазганбыз.
