Economist.kg билдиргендей, Кыргызстанда 2022-жылдын июнь айынан бери колдонулуп келе жаткан алдыңкы каптал айнектерин караңгылатууга акы төлөнүүчү уруксаттар системасы мамлекетке 3,1 миллиард сомдон ашык киреше алып келди. Төрт жыл ичинде бул механизм салыктык эмес кирешелердин эң ири булактарынын бирине айланды.
Бул убакыт аралыгында уруксаттарды тариздөө эрежелери бир нече жолу өзгөрүп, кызматтын баасы төмөндөдү, ал эми алуу процесси акырындык менен электрондук форматка өткөрүлдү. Тарифтердин азайышына карабастан, арыз ээлеринин саны көбөйгөндүктөн кирешелер өсүүсүн улантты, жазат InoZpress.
Акы төлөнүүчү караңгылатуу системасы кантип пайда болгон
Алдыңкы каптал айнектерин караңгылатууну мыйзамдаштыруу демилгеси бийлик тарабынан 2021-жылдын аягында сунушталган. Мыйзам 2022-жылдын жазында кабыл алынып, андан кийин Министрлер Кабинети уруксаттарды берүү тартибин бекиткен. Ал 2022-жылдын 1-июнунан тартып күчүнө кирген.
Баштапкы уруксаттын баасы төмөнкүдөй болгон:
- жеке жактар үчүн — 80 миң сом;
- юридикалык жактар үчүн — 100 миң сом;
- резидент эмес жактар үчүн — 120 миң сом.
Уруксаттар М1 категориясындагы жеңил унааларга гана берилген. Таксилер, жүргүнчү жана жүк ташуучу транспорт үчүн чектөөлөр сакталган.
Тарифтер кандай өзгөрдү
Кийинки жылдары мамлекет уруксаттардын баасын бир нече жолу кайра карап чыккан.
Ар кайсы мезгилдерде төмөнкү тарифтер колдонулган:
- 2023-жыл (убактылуу акция):
- жеке жактар — 50 миң сом;
- юридикалык жактар — 70 миң сом;
- резидент эмес жактар — 90 миң сом.
- 2024-жыл:
- жеңилдетилген тарифтер туруктуу болуп калды;
- тариздөө толугу менен «Түндүк» жана «Унаа» аркылуу электрондук форматка өткөрүлдү.
- 2025-жыл:
- өзүнчө акциялардын алкагында жеке жактар үчүн баа 30 миң сомго чейин төмөндөгөн;
- үч жылдык уруксатты 100 миң сомго тариздөөгө мүмкүн болгон;
- электр унааларынын ээлери үчүн өзүнчө төмөндөтүлгөн тарифтер киргизилген.
- 2026-жылдын 15-июнунан 15-июлуна чейин акция иштеп жатат:
- жеке жактар — 35 миң сом;
- юридикалык жактар — 55 миң сом;
- резидент эмес жактар — 75 миң сом.
Уруксаттар канча каражат алып келди
Каржы министрлигинин жана Транспорт каражаттарын каттоо боюнча мамлекеттик борбордун маалыматына ылайык, түшкөн каражаттар жыл сайын көбөйүп турган.
Кирешелердин көлөмү төмөнкүчө болгон:
- 2022-жылдын июнь–декабрь айлары — 142,7 млн сом;
- 2023-жыл — 424,4 млн сом;
- 2024-жыл — 650,1 млн сом;
- 2025-жыл — 1 млрд 128 млн сом;
- 2026-жылдын январь–июнь айлары — 833,2 млн сом.
Ошентип, жалпы түшкөн каражаттын көлөмү 3,1 миллиард сомдон ашты.
Эмне үчүн кирешелер өсүүнү улантууда
Изилдөөнүн авторлору белгилегендей, кирешелердин өсүшү Кыргызстанда катталган автоунаалардын санынын көбөйүшү менен дал келген. Эгерде 2021-жылы өлкөдөгү автопарк болжол менен бир миллион транспорт каражатын түзсө, 2026-жылдын башына карата бул көрсөткүч 1,9 миллионго жакындаган.
Мындан тышкары, кызматты санариптештирүүнүн эсебинен уруксат алуу жеңилдеп, убактылуу арзандатуулар аны автоунаа ээлери үчүн жеткиликтүүрөөк кылган. 2026-жылдын башынан тартып уруксаттарды берүүдөн жана атайын мамлекеттик номерлерди сатуудан түшкөн каражаттар Транспорт каражаттарын каттоо боюнча мамлекеттик борбордун материалдык-техникалык базасын өнүктүрүүгө багытталган атайын эсепке которулууда.
Эске салсак, мурда күйүүчү майдын баасын субсидиялар аркылуу сактоо тууралуу жазганбыз.
