Open.kg маалымдагандай, KG Labs изилдөө тобу Кыргызстанды камтыган Үчүнчү уюл аймагындагы өлкөлөрдө табигый кырсыктарды болжолдоо үчүн жасалма интеллектти колдонууга багытталган жаңы программаны ишке киргизди.
Долбоор Канаданын Vector Institute, Turkish Philanthropy Funds фонду жана Internet Society уюмунун Кыргызстандагы бөлүмү менен биргеликте ишке ашырылууда. Демилгенин негизги максаты экстремалдуу аба ырайы көрүнүштөрүн жана мөңгүлөрдүн эришине байланышкан коркунучтарды болжолдой турган ачык системаны түзүү болуп саналат, жазат InoZpress.
Система кандай милдеттерди аткарат
Иштеп чыгуучулардын маалыматына ылайык, климаттын өзгөрүшү Борбор Азиянын тоолуу экосистемаларына олуттуу таасирин тийгизүүдө. Белгиленгендей, 1960-жылдан бери Теңир-Тоонун мөңгүлөрү көлөмүнүн болжол менен 30 пайызын жоготкон.
Бул төмөнкү коркунучтардын өсүшүнө алып келет:
- бийик тоолуу көлдөрдүн пайда болушу;
- мөңгү көлдөрүнүн жарылып кетиши;
- ташкындар жана сел агымдары;
- экстремалдуу аба ырайы көрүнүштөрү.
Биринчи этапта адистер катуу ысык толкундарын болжолдоого көңүл бурушат. Кийинчерээк система GLOF деп аталган мөңгү көлдөрүнүн жарылып кетишин алдын ала айтууга ылайыкташтырылат.
Иштеп чыгуучулар кандай технологияларды колдонушат
Долбоордун авторлору белгилегендей, глобалдык климаттык моделдер татаал тоолуу рельеф жана метеостанциялардын жетишсиздиги себептүү Кыргызстан үчүн дайыма эле жогорку тактыкты камсыздай албайт.
Тактыкты жогорулатуу үчүн төмөнкүлөр колдонулат:
- жергиликтүү сенсордук тармактар;
- спутниктен байкоолор;
- жасалма интеллектке негизделген климаттык моделдер.
Теңир-Тоонун өзгөчөлүктөрүнө төмөнкү чечимдер ылайыкташтырылат:
- Microsoft Aurora;
- Google DeepMind тарабынан иштелип чыккан GraphCast;
- европалык Destination Earth платформасы.
Кыргызстанда мөңгүлөр боюнча эң ири маалымат базасы түзүлүүдө
Иштин багыттарынын бири Raspberry Pi, Arduino жана башка жеткиликтүү платформалардын негизинде арзан сенсорлор тармагын түзүү болот. Бул түзмөктөр интернетке туруктуу туташуу жок алыскы тоолуу аймактарда дагы иштей алат.
Мындан тышкары, KG Labs Кыргызстандагы мөңгүлөр боюнча эң ири санариптик маалымат базасын түздү. Ал өлкөнүн 22 дарыя бассейни боюнча маалыматтарды, ошондой эле акыркы ондогон жылдардагы мөңгүлөрдүн абалы тууралуу архивдик маалыматтарды камтыйт.
Иштеп чыгуучулар жасалма интеллектти колдонуу Кыргызстан жана Борбор Азиянын башка тоолуу өлкөлөрү үчүн болжолдордун сапатын кыйла жакшыртат деп эсептешет. Бул өлкөлөрдө мөңгүлөрдүн абалы миллиондогон адамдардын суу менен камсыз болушуна түздөн-түз таасир этет.
Эске салсак, буга чейин биз Microsoft Copilot Health анализдерди түшүндүрүп, оорулардын тарыхын сактай алары тууралуу жазганбыз.
