Kaktus.media маалымдагандай, Кыргызстанда 12 жылдык мектептик билим берүү системасына өтүүнүн алкагында жалпы билим берүү уюмдары үчүн окуу адабияттарын жеткирүү уланууда. 2026-жылы 3,67 миллионго жакын нуска окуу материалдарын чыгаруу пландалган, алардын ичинен 21-сентябрга карата мектептерге 2,45 миллиондон ашык нуска жеткирилген.
Окуу китептерин, жумушчу дептерлерди жана методикалык колдонмолорду чыгаруу жана бөлүштүрүү маселелери Министрлер кабинетинин төрагасы Адылбек Касымалиевдин жетекчилиги алдында өткөн жыйында каралды. Жеткирүү мөөнөттөрүнөн тышкары, окуу адабияттарын каржылоо, мектептердин камсыздалышы жана айрым окуу куралдарынын базарларда сатылышына байланыштуу кырдаал талкууланды, жазат InoZpress.
Канча окуу китебин чыгаруу пландалган жана канчасы жеткирилди
2026-жылга пландалган нускалардын негизги бөлүгү мектептерге жөнөтүлдү, бирок миллиондон ашык нуска дагы эле жеткирүү баскычында турат. 21-сентябрга карата бийлик төмөнкү көрсөткүчтөрдү келтирүүдө:
- окуу материалдарынын жалпы пландалган нускасы — 3 млн 668 миң 606;
- мектептерге жеткирилгени — 2 млн 455 миң 868 нуска;
- 1 миллиондон ашык нуска жеткирүү баскычында калууда;
- республикалык бюджеттен окуу адабияттарын чыгарууга 744 млн сом каралган;
- кошумча Билим берүү министрлиги каражаттарды кайра бөлүштүрүүнүн эсебинен 16,2 млн сом багыттаган.
Ошентип, кеп жаңы китептерди басып чыгаруу жөнүндө гана эмес, аларды билим берүү уюмдарына иш жүзүндө жеткирүү жөнүндө да болуп жатат. Мектептердин окутуунун жаңы моделине өтүшү үчүн зарыл болгон окуу-методикалык комплекттерге өзгөчө көңүл бурулууда.
Окуу адабияттарына жүздөгөн миллион сом багытталган
Мектептик адабияттарды жаңылоого олуттуу чыгымдар мындан бир жыл мурда да каралган. Министрлер кабинетинин маалыматына ылайык, 2025-жылы тиешелүү материалдарды чыгарууга 855 млн сом сарпталган.
Натыйжада өлкөнүн билим берүү мекемелерине жалпы нускасы 4,7 миллиондон ашкан окуу-методикалык комплекттер жеткирилген. 2026-жылы бул иштер Кыргызстандын 12 жылдык мектептик билим берүүгө өтүшүнүн алкагында улантылууда.
Кошумча каржылоо окуучуларды керектүү адабияттар менен камсыз кылууга пайдаланылышы керек. Берилген материалда ошондой эле президенттин чечими менен бул көйгөйдү чечүүгө дагы 7 млрд сом багыттоо пландалып жатканы айтылат.
Бийлик мектептик окуу куралдарынын базарларда сатылышын текшерүүдө
Жыйындын өзүнчө темасы базарларда сатыкка чыккан мектептик окуу куралдары тууралуу маалымат болду. Коомдук талкууга буга чейин депутат Дастан Бекешевдин билдирүүсү себеп болгон.
Ал «Дордой» базарынан сатууга арналбаганы көрсөтүлгөн белгиси бар окуу китебин сатып алганын билдирген, ошол эле учурда мындай китептер мектептердин өзүндө жетишсиз болуп жатканы тууралуу маалыматтар түшкөн.
Резонанс жаралгандан кийин Билим берүү министрлиги укук коргоо органдарына кайрылган. Министрлер кабинети да окуу адабияттары соода түйүндөрүнө кандайча түшүп калганын аныктоону тапшырган.
Текшерүүнүн жыйынтыгында катаал чаралар убада кылынды
Адылбек Касымалиев мектептик окуу куралдарынын сатылышы тууралуу маалыматты укук коргоо органдары текшерип жатканын билдирди.
Текшерүү аяктагандан кийин мамлекет кандай реакция кыларын айтып жатып, Министрлер кабинетинин төрагасы төмөнкүдөй чаралар көрүлөрүн билдирди:
«катаал чаралар».
Ошол эле учурда окуу китептеринин базарларда пайда болушунун конкреттүү жагдайлары боюнча акыркы тыянактар текшерүүнүн жыйынтыгына жараша чыгарылышы керек. Материалда иликтөөнүн аяктаганы же күнөөлүү адамдардын аныкталганы тууралуу маалымат берилген эмес.
Басмакана китептерди кошумча сатуу эрежелерин түшүндүргөн
Чыр-чатактын фонунда мамлекеттик «Учкун» басмаканасы окуу китептерин мектептер арасында түздөн-түз бөлүштүрүүгө жооп бербей турганын билдирген. Ошол эле учурда ишкана жеке мектептерге жана ата-энелерге сатуу үчүн адабияттарды кошумча басып чыгарууга мүмкүнчүлүк алган.
Кийинчерээк Билим берүү министрлиги «Учкундун» мындай сатуу укугун жокко чыгарган. Ошентип, окуу адабияттарын таратуу маселеси китеп тартыштыгын жоюу боюнча иштер менен катар өзүнчө териштирүү багытына айланган.
Бийлик кошумча каржылоо жана жаңы нускалар билим берүү мекемелеринин керектүү комплекттер менен камсыздалышын жогорулатууга мүмкүндүк берет деп эсептейт. Ошол эле учурда окуу китептеринин басмаканадан конкреттүү мектептерге чейинки жолун көзөмөлдөө милдети да калууда.
Билим берүү министрлиги мектептердин камсыздалышын ай сайын текшериши керек
Билим берүү министрлигине окуу китептерин, ошондой эле окуу-методикалык комплекттерди иштеп чыгууну жана чыгарууну тездетүү тапшырылды. Бул 12 жылдык мектептик билим берүү моделине өтүүнү коштогон өзгөрүүлөргө да байланыштуу.
Адабияттарды чыгарууну тездетүүдөн тышкары, ведомство мектептердин иш жүзүндөгү камсыздалышын ай сайын көзөмөлдөп турушу керек. Мындай мониторинг басылып чыккан жана жеткирилген нускаларды билим берүү уюмдарынын реалдуу муктаждыгы менен салыштырууга мүмкүндүк берет.
Эске салсак, буга чейин Дайырбек Орунбековдун мектепке жөө барууга чакырып, ата-энелерге унаадан баш тартууну сунуштаганы тууралуу жазганбыз.
