The Independent билдиргендей, жети күндүк интенсивдүү медитация программасы катышуучулардын мээсинин активдүүлүгүндө, кан көрсөткүчтөрүндө жана нейрондук байланыштардын түзүлүшүнө байланышкан процесстерде өлчөөгө боло турган өзгөрүүлөрдү жараткан. Изилдөөчүлөр психикага жана денеге багытталган практикалардын айкалышы салыштырмалуу кыска убакыттын ичинде организмге кандай таасир этерин изилдешкен.
Экспериментке ден соолугу чың 20 чоң киши катышкан. Алар жети күн ретриттин аймагында жашап, күн сайын лекцияларга катышып, кошумча практикаларды аткарып, инструкторлордун жетекчилиги астында болжол менен 33 саат медитация кылышкан. Программа башталганга чейин жана аяктагандан кийин окумуштуулар катышуучулардын МРТ жыйынтыктарын жана кандын лабораториялык анализдерин салыштырышкан, жазат InoZpress.
Окумуштуулар бир жумалык интенсивдүү медитациядан кийин эмнени көрүштү
Эмгектин авторлору медитациялык практикалар ар түрдүү маданияттарда миңдеген жылдардан бери колдонулуп келерин, бирок алардын мээге жана организмдин башка системаларына тийгизген таасиринин механизмдери толук изилдене электигин белгилешет. Жаңы эмгек нерв, иммундук жана метаболизм системаларындагы өзгөрүүлөрдү бир учурда баалоо аракети болду.
Макалада изилдөөнүн мааниси төмөнкүдөй түшүндүрүлөт.
«Дүйнө жүзүндөгү ар түрдүү маданияттар медитацияны миңдеген жылдардан бери ар кандай формада колдонуп, аны ден соолукту жана жалпы абалды жакшыртуу үчүн пайдаланып келишет. Бирок мындай практикалардын мээге так таасири ушул убакка чейин толук түшүнүктүү бойдон кала элек».
Изилдөө өзгөрүүлөрдү бир эле учурда бир нече ыкма менен каттоого мүмкүн болгондой түзүлгөн. МРТ кан агымындагы өзгөрүүлөр аркылуу мээнин ар кайсы аймактарынын активдүүлүгүн баалоого мүмкүндүк берген, ал эми кан анализдери метаболизмди, иммундук реакцияларды, молекулалык сигналдарды жана башка биологиялык процесстерди изилдөө үчүн колдонулган.
Мээ ички ойлордун агымына башкача реакция кыла баштады
Медитация учурунда изилдөөчүлөр окумуштуулар «менталдык ызы-чуу» деп мүнөздөгөн туруктуу ички диалог жана ойлордун агымы менен байланышкан мээ аймактарынын активдүүлүгү төмөндөгөнүн катташкан. Авторлор мындай көрүнүш ар кандай нейрондук тармактардын ортосундагы активдүүлүктүн натыйжалуураак бөлүштүрүлүшүнө туура келиши мүмкүн деп эсептешет.
Изилдөөнүн автору Гемал Патель аныкталган өзгөрүүлөрдүн масштабына көңүл бурду.
«Медитация сыяктуу практикалар ден соолукка таасир эте аларын биз көп жылдан бери билебиз. Бирок бир ретриттин алкагында дене жана акыл үчүн бир нече практиканын айкалышы ушунчалык көп биологиялык системаларда бир убакта өзгөрүүлөрдү жаратканы таң калтырат, биз аларды мээден жана кандан түздөн-түз өлчөй алдык».
Окумуштуунун айтымында, алынган маалыматтар эс алуу же субъективдүү чыңалуунун төмөндөшү менен гана чектелбейт.
«Сөз мээнин реалдуулук менен өз ара аракеттенүүсүнүн фундаменталдык өзгөрүшү, ошондой эле бул өзгөрүүлөрдү биологиялык жактан өлчөө мүмкүнчүлүгү жөнүндө болуп жатат».
Кан плазмасы лабораторияда өстүрүлгөн нейрондорго таасир этти
Эксперименттин өзүнчө бөлүгү катышуучулардын кан үлгүлөрү менен байланыштуу болгон. Окумуштуулар ретриттен кийин алынган плазма менен лабораториялык шартта өстүрүлгөн нейрондорго таасир беришкен. Андан кийин клеткалар узунураак өсүндүлөрдү жана көбүрөөк байланыштарды түзө баштаган.
Изилдөөчүлөр мындай жыйынтыкты нейропластикага — нерв системасынын ыңгайлашуу жана учурдагы байланыштарды кайра түзүү жөндөмүнө байланышкан процесстердин мүмкүн болгон белгиси катары карашат. Плазма менен байланышта болгон клеткаларда метаболизмдин жогорулаган деңгээли да катталган.
Программа аяктагандан кийин катышуучулардын канынан окумуштуулар сезгенүүгө байланышкан да, сезгенүүгө каршы да сигналдардын көбөйгөнүн аныкташкан. Мындай айкалыш иммундук системанын узак жана интенсивдүү практикага карата потенциалдуу татаал адаптациялык реакциясы катары чечмеленет.
Окумуштуулар психоделиктердин айрым таасирлерине окшоштукту байкашты
МРТ жыйынтыктары нейрондук активдүүлүктүн айрым өзгөрүүлөрү мурда психоделик тажрыйба учурунда катталган процесстерге окшош экенин көрсөткөн.
Гемал Патель бул окшоштукту псилоцибиндин мисалында сүрөттөдү.
«Биз адатта пайда болушу үчүн псилоцибин талап кылынган ошол эле мистикалык тажрыйбаларды жана нейрондук байланыштардын мүнөздүү моделдерин байкап жатабыз, бирок эми алар медитация практикасынын аркасында гана пайда болду».
Псилоцибин психоактивдүү заттарга кирет жана козу карындардын айрым түрлөрүндө кездешет. Ошол эле учурда изилдөөчүлөр медитация менен психоделик заттарды таасири боюнча бирдей деп эсептөөгө болбой турганын өзүнчө белгилешет. Сөз принципиалдуу түрдө айырмаланган эки тажрыйба мээдеги окшош процесстерди жарым-жартылай ишке киргизиши мүмкүн экени жөнүндө гана болуп жатат.
Эмне үчүн изилдөөнүн жыйынтыктарын азырынча акыркы деп эсептөөгө болбойт
Эмгектин авторлору тандалманын көлөмү аз болгонуна көңүл бурушат — изилдөөгө болгону 20 адам катышкан. Мындан тышкары, программа адаттан тыш интенсивдүү болгон: жети күндө болжол менен 33 саат медитация кылуу күнүнө бир нече мүнөт медитация жасаган адамдардын көпчүлүгүнүн режиминен кыйла айырмаланат.
Ошондуктан окумуштуулар масштабдуураак көзөмөлдөнгөн клиникалык изилдөөлөрдү жүргүзүүнү көздөшүүдө. Алар аныкталган өзгөрүүлөр убакыттын өтүшү менен сакталып калабы жана конкреттүү оорулары же психологиялык бузулуулары бар адамдарга өлчөөгө боло турган терапиялык пайда алып келе алабы деген суроолорго жооп бериши керек.
Азыркы жыйынтыктар биринчи кезекте организмдин интенсивдүү практикага болгон биологиялык реакциясын көрсөтөт. Алар медитация, мээнин иши, иммундук сигналдар, метаболизм жана нейропластика ортосундагы байланышты так изилдөөгө мүмкүндүк берет, бирок өзүнөн-өзү дарылоочу таасирди азырынча далилдебейт.
Эске салсак, буга чейин Кыргызстандагы гемодиализ кызматтарын иликтөөдө мамлекетке 226 миллион сомдон ашык зыян келтирилгени тууралуу жазганбыз.
