Kaktus.media маалымдагандай, Кыргызстанда жаңы окуу жылы 15-сентябрда башталып, 12 жылдык билим берүүгө өтүүнүн экинчи этабын эске алуу менен өтөт. Өзгөрүүлөр сабактардын графигине, каникулдардын узактыгына, класстардын түзүмүнө, окуу китептерине жана мектеп окуучуларынын профилге чейинки даярдыгына тиешелүү болот.
Педагогдор үчүн да бир катар жаңылыктар каралган: квалификацияны жогорулатуу системасы өзгөрөт, бардык мамлекеттик жана муниципалдык мектептерде психолог кызматы киргизилет, ал эми келечекте KPI колдонулушу мүмкүн болгон аттестациянын жаңы модели пландалууда. Муну менен катар 1-апрелден тарта мугалимдердин айлыгы жогорулатылып, республика боюнча орточо эмгек акы 42 миң сомго жетти, жазат InoZpress.
Жогорку класстын окуучулары ишемби күндөрү да окушат
Окуу жылы кечирээк башталгандыктан, сабактардын графиги өзгөрөт. Башталгыч класстын окуучулары жумасына беш күн окууну улантат, ал эми жогорку класстар үчүн айрым ишемби күндөрү окуу күнү болот.
Окуу жылынын ичинде жалпысынан сегиз ишемби окуу күнү каралган. Ошол эле учурда бардык билим берүү мекемелери үчүн бирдиктүү календарь белгиленбейт: ар бир мектеп сабактар кайсы ишемби күндөрү өтөрүн өз алдынча аныктайт.
2026/27-окуу жылында каникулдар кыскарат
Мектеп каникулдарынын графиги эми иштеген калктын өндүрүштүк календарын эске алуу менен түзүлдү. Бул жаңы Эмгек кодексинин кабыл алынышына байланыштуу. Белгиленген мезгилдерге кадимки дем алыш күндөрү — ишемби жана жекшемби да киргизилген.
Мектеп окуучуларынын эс алуу календары төмөнкүдөй:
- күзгү каникул — 11-ноябрдан 15-ноябрга чейин, жалпысынан беш календардык күн;
- кышкы каникул — 1-январдан 10-январга чейин, жалпысынан 10 күн;
- жазгы каникул — 3-марттан 8-мартка чейин, жалпысынан алты күн;
- май айындагы каникул — 1-майдан 9-майга чейин, жалпысынан тогуз күн.
Дем алыш күндөрү да бул мөөнөткө киргендиктен, күзүндө окуучулар иш жүзүндө үч гана окуу күнүн, ал эми жазында төрт окуу күнүн өткөрүп жиберишет. Биринчи класстын окуучулары үчүн каникул кошумча эки жумага, экинчи класстын окуучулары үчүн бир жумага узартылат. Кошумча эс алуунун так мөөнөттөрүн климаттык абалды жана санитардык-эпидемиологиялык шарттарды эске алуу менен райондук жана шаардык билим берүү органдары белгилейт.
Кайсы класстар жаңы программаларга өтөт
Кыргызстандын 12 жылдык билим берүүгө өтүүсүнүн экинчи этабы жаңы окуу жылындагы негизги өзгөрүүлөрдүн бири болот. 2026/27-окуу жылында жаңыланган билим берүү программалары жана окуу-методикалык комплекстер бир нече класста дароо колдонулат.
Жаңыланган программалар боюнча төмөнкү класстар окушат:
- 1-класстар;
- 2-класстар;
- 3-класстар;
- 5-класстар;
- 7-класстар;
- 8-класстар.
Өткөөл мезгилдин өзгөчөлүгү катары бир эле учурда эки үчүнчү жана эки жетинчи параллель класс болот. Балдардын бир бөлүгү 11 жылдык программа боюнча окуусун улантса, башкалары 12 жылдык система боюнча билим алышат. Сөз реформанын алкагында буга чейин бир классты аттап өткөн окуучулар жөнүндө болуп жатат. Дал ушул параллелдерде мугалимдердин жетишсиздиги көбүрөөк сезилиши күтүлүүдө.
Эмне үчүн мектептерде алтынчы класстар болбойт
2026/27-окуу жылында мектептерде алтынчы класстар болбойт. Балдар бешинчи класстан кийин дароо жетинчи класска өтүшөт, анткени алар алтынчы класстын программасын «5+6» интеграцияланган курсунун алкагында мурда эле өздөштүрүшкөн.
Мындай механизм 2029-жылга чейин колдонулат. Ошол убакытка чейин 11 жылдык жана 12 жылдык системалардын программалары толугу менен теңдештирилип, андан кийин өткөөл мезгил аяктайт.
Сегизинчи класстын окуучуларына профилге чейинки даярдык кошулат
Сегизинчи класстын окуучулары үчүн милдеттүү профилге чейинки компонент киргизилет. Ага жумасына эки саат бөлүнөт, ал эми окуу жылынын ичиндеги сабактардын жалпы көлөмү 68 саатты түзөт.
Мектеп окуучуларына жүктөмдү бөлүштүрүүнүн эки варианты сунушталат:
- жумасына эки саатка эсептелген бир программаны тандоо;
- ар бири жумасына бир сааттан болгон эки башка программаны тандоо.
Сабактарды практикумдар, лабораториялык иштер, интерактивдүү сабактар жана командалык иш форматында өткөрүү пландалууда. Жалпысынан ар кандай багыттар боюнча 15 курс киргизилет. Ошол эле учурда ар бир мектеп кадрдык мүмкүнчүлүктөрдү, материалдык-техникалык базаны жана окуучулар менен алардын ата-энелеринин суроо-талаптарын эске алуу менен жеткиликтүү программалардын тизмесин өз алдынча аныктайт.
500 мектепте шахмат ийримдери ачылат
Дагы бир жаңылык мектептерде шахматты өнүктүрүү болот. Президенттин жарлыгына ылайык, Кыргызстандын 500 мектебинде үчүнчү жана бешинчи класстын окуучулары үчүн шахмат ийримдерин уюштуруу пландалууда.
Билим берүү мекемелеринин акыркы тизмеси жана апробациялык программа кийинчерээк Агартуу министрлиги тарабынан бекитилет.
Окуу китептеринде эмне өзгөрөт
11 жылдык программа боюнча окуусун улантып жаткан окуучулар быйыл жаңы окуу китептерин алышпайт. Алар мурда басылып чыккан китептерди колдонушат, ал эми ижара акысы мурдагы деңгээлде — бир окуу китеби үчүн жылына 25 сом бойдон калат.
Эгер мектеп фондунда китептер жетишсиз болсо, керектүү окуу куралдарын Агартуу министрлиги уруксат берген окуу китептеринин тизмесинен өз алдынча сатып алууга туура келет. Ошол эле учурда ата-энелер азыр базарларда жана дүкөндөрдө сатылып жаткан окуу китептеринин көбү 11 жылдык программага арналганын эске алышы керек. 12 жылдык система үчүн иштелип жаткан жаңы окуу китептери азырынча эркин сатыкка чыга элек.
Мектептер балдарга айрылган, катуу эскирген же колдонууга жараксыз китептерди да бербеши керек. Мындай жагдайга туш болгон ата-энелер «Окуу китеби» басма үйүнө okuukitebi3@gmail.com электрондук дареги аркылуу кайрыла алышат.
Кандай мектеп формасына уруксат берилет
Жаңы окуу жылында мектеп формасына коюлган талаптар өзгөрбөйт. Балдар жана кыздар үчүн шым, юбка, көйнөк, рубашка, жилет жана пиджактан турган классикалык кийимдерди ар кандай айкалышта колдонууга уруксат берилет.
Негизги талаптар төмөнкүлөрдү камтыйт:
- негизги түстөр — кара, боз, көк жана бордо;
- рубашкалар — ачык түстө;
- бир комплектте үчтөн ашык түстү айкалыштырууга болбойт;
- юбканын узундугу тизеден беш сантиметр төмөндөн балтырдын ортосуна чейин болушу керек;
- ата-энелер белгиленген талаптарга жооп берген каалаган вариантты өз алдынча тандай алышат.
Агартуу министрлигинин мектептик билим берүү башкармалыгынын башчысы Мелисбек Музулманов балдарды форманын белгилүү бир гана түрүн кийүүгө мажбурлоого жол берилбеши керектигин өзүнчө эскертти.
«Эгер баланы белгилүү бир форманы кийүүгө мажбурлашса, ата-энелер Агартуу министрлигине кайрыла алышат. Бул балага карата психологиялык басымдын бир түрү да болуп саналат. Биз директордун ээлеген кызматына ылайыктуулугу тууралуу маселени кароого чейин чараларды талкуулайбыз», — деди Мелисбек Музулманов.
Мектептерде акча чогултууга мурдагыдай эле тыюу салынат
Агартуу министрлиги окуучулардан жана алардын ата-энелеринен мыйзамсыз акча чогултууга тыюу салынганын эскертет. Мындай мыйзам бузуу үчүн Кылмыш-жаза кодексине жана Укук бузуулар жөнүндө кодекске ылайык жоопкерчилик каралган.
Тыюу ата-энелер өздөрү уюштурган мыйзамсыз акча чогултууларга да тиешелүү. Ошол эле учурда иш жүзүндө үй-бүлөлөр мамлекет тарабынан каржыланбаган айрым класстык чыгымдарды, анын ичинде бөлмөнү тазалоону, мектептик иш-чаралар үчүн кеңсе буюмдарын сатып алууну жана башка керектөөлөрдү каржылоону улантып келишет.
Мугалимдердин айлыгы жаңы деңгээлге көтөрүлдү
2026-жылдын 1-апрелинен тарта педагогдордун айлыгы жогорулатылды. Мындан тышкары, президенттик фонддон 15 миң сом өлчөмүндө кошумча төлөм киргизилди. Кыргызстан боюнча мугалимдердин орточо эмгек акысы эми 42 миң сомду түзөт.
Сабактардын кеч башталышы сентябрь айындагы төлөмдөрдү азайтпашы керек. Сентябрдын башында жумушка чыккан педагогдор эмгек акысын толук көлөмдө алышат.
Педагогдор квалификациясын жыл сайын жогорулатышат
Өткөн жылы 80 миң мугалим кайра даярдоодон өткөн. Быйыл 12 жылдык билим берүү системасына өтүп жаткан класстарда иштеген дагы 29 миң педагог квалификациясын жогорулатты.
Ошол эле учурда кесиптик өнүгүүнүн модели да өзгөрөт. Беш жылда бир жолу өткөрүлүп келген сейрек курстардын ордуна мугалимдер кесиптик билимин жыл сайын жаңыртып турушу керек болот. Курстарды жумуш менен айкалыштырып өтүүгө мүмкүн болушу үчүн аларды кыскараак жана практикага багытталган кылуу пландалууда. Ошондой эле Республикалык квалификацияны жогорулатуу институтунун базасында онлайн форматтар киргизилет.
Бардык мектептерде психолог кызматы пайда болот
Буга чейин мамлекеттик мектептерде психологдун өзүнчө штаттык кызматы болгон эмес. Шаардык бюджеттен каржыланган Бишкектин айрым мектептеринде мындай адистер бир нече жыл мурун пайда болгону менен, бул кызмат бардык мекемелерде иш жүзүндө иштеген эмес.
Министрлер кабинетинин чечимине ылайык, эми психолог бардык мамлекеттик жана муниципалдык мектептердин типтүү штаттарына киргизилди. Ставкалардын саны окуучулардын санына жараша болот:
- 275ке чейин окуучу болсо — психологдун 0,25 ставкасы;
- 276дан 550гө чейин окуучу болсо — 0,5 ставка;
- 551 жана андан көп окуучу болсо — бир толук ставка.
Мугалимдерге методикалык колдоо кандай өзгөрөт
Агартуу министрлиги облустук методикалык борборлорду, окуу-методикалык кабинеттерди жана облустук билим берүү институттарын кайра уюштурду. Райондук жана шаардык билим берүү бөлүмдөрүнүн алдындагы кабинеттер билим берүүнү өнүктүрүү борборлоруна айландырылат.
Жаңы түзүмдөрдүн функциялары бөлүштүрүлөт. Билим берүүнү өнүктүрүү борборлору мугалимдерге методикалык колдоо көрсөтүү менен гана алектенип, текшерүү жүргүзбөйт. Окутууну жана квалификацияны жогорулатуу курстарын уюштуруу облустук билим берүү институттарына өтөт, алар аймактарда тиешелүү иш-чараларды өткөрүшөт.
Мугалимдер үчүн жаңы аттестация системасы даярдалууда
Квалификациялык категорияны ырастоо үчүн ыктыярдуу аттестация учурда өткөрүлбөйт. Агартуу министрлиги педагогдорго квалификациялык категорияларды ыйгарууну жөнгө салуучу жаңы жобону иштеп чыгууда.
Жаңы системаны кийинки жылы ишке киргизүү пландалууда. Каралып жаткан механизмдердин арасында KPI киргизүү да бар. Белгиленген көрсөткүчтөргө жеткен учурда мугалимдер айлыгына кошумча төлөм алууга талапкер боло алышат. Мындай системаны колдонууга даярдык бир нече жылдан бери жүрүп келет.
Эске салсак, буга чейин Кырчынга Көчмөндөр оюндарына акысыз автобустар каттай баштаганы тууралуу жазганбыз.
