Bulak.kg маалымдагандай, Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров «Эркектер менен аялдардын бирдей укуктарынын жана бирдей мүмкүнчүлүктөрүнүн мамлекеттик кепилдиктери жөнүндө» мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизген мыйзамга кол койду. Документ кызматкерлерди басмырлоодон, сексуалдык асылуудан жана эмгек чөйрөсүндөгү зомбулуктан коргоону күчөтүүгө багытталган.
Өзгөртүүлөр ошондой эле иш берүүчүлөр, мамлекеттик органдар жана кадр кызматтары үчүн жаңы талаптарды киргизет, ошондой эле кызматкерлер менен жумуш издөөчүлөрдүн укуктарын коргоо кепилдиктерин кеңейтет. Мыйзам расмий жарыяланган күндөн тартып он күндөн кийин күчүнө кирет, жазат InoZpress.
Эми жумуш издөөчүлөргө кандай суроолорду берүүгө тыюу салынды
Негизги өзгөртүүлөрдүн бири жумушка кабыл алууда киргизилген жаңы чектөөлөр болду.
Иш берүүчүлөргө төмөнкүлөргө тыюу салынат:
- талапкердин жеке жашоосу тууралуу суроо берүүгө;
- балдарынын бар-жогу тууралуу кызыгууга;
- балалуу болуу пландары тууралуу суроого;
- үй-бүлө мүчөлөрүнө кам көрүү милдеттери жөнүндө маалымат талап кылууга;
- талапкердин кесиптик сапаттарына тиешеси жок кандай болбосун маалыматты суроого.
Мындан тышкары, иш берүүчүлөр кызматкердин үй-бүлөлүк милдеттерин эмгек мамилелерин токтотуу үчүн өз алдынча негиз катары пайдалана албайт.
Иш берүүчүлөр үчүн кандай чектөөлөр киргизилди
Өзгөртүүлөр кызматкерлерди тандоодо кошумча талаптарды карайт.
Эми төмөнкүлөргө тыюу салынат:
- бош жумуш орундарын жарыялоодо жынысы боюнча негизсиз чектөөлөрдү коюуга;
- кызмат орду эркектерге гана же аялдарга гана арналганын көрсөтүүгө;
- кызматкерлерди жынысына карап басмырлоого;
- жумушка кабыл алууда бирдей мүмкүнчүлүк принцибин бузган шарттарды түзүүгө.
Ошол эле учурда иш берүүчүлөр үй-бүлөлүк милдеттери бар кызматкерлердин кызыкчылыктарын эске алуу менен жумуш орундарын уюштурууга милдеттүү.
Мыйзам сексуалдык асылууну кантип аныктайт
Документте биринчи жолу сексуалдык асылуу түшүнүгү кеңири бекитилди.
Ага төмөнкүдөй сексуалдык мүнөздөгү каалабаган жүрүм-турум кирет:
- адамдын кадыр-баркын кемсинткен;
- физикалык түрдө жасалган;
- оозеки түрдө көрсөтүлгөн;
- вербалдык эмес аракеттер аркылуу жасалган;
- жынысына байланыштуу басмырлоо менен байланышкан.
Ошондой эле адамдын мындай жүрүм-турумга макул болушу же андан баш тартуусу анын эмгек ишмердүүлүгүнө таасир эткен чечимдерди кабыл алууда негиз катары колдонулган жагдайлар дагы сексуалдык асылуу болуп эсептелет.
Мындан тышкары, коркуткан, душмандык маанайдагы же кемсинткен эмгек чөйрөсүн түзгөн жүрүм-турум дагы мыйзам бузуу болуп саналат.
Сексуалдык асылуу кайсы жерлерде катталышы мүмкүн
Жаңы ченемдер жумуш кабинети менен гана чектелбейт.
Мыйзамга ылайык мындай учурлар төмөнкү жерлерде болушу мүмкүн:
- түздөн-түз жумуш ордунда;
- иш берүүчүнүн коомдук жана жеке жайларында;
- эмгек акы алынуучу жайларда;
- эс алуу бөлмөлөрүндө;
- ашканаларда жана тамактануучу жайларда;
- санитардык-тиричилик жайларында;
- кызматтык иш сапарларда;
- кызматтык сапарларда;
- окуу жана корпоративдик иш-чаралар учурунда;
- кызматтык кат алышууларда жана мессенджерлердеги билдирүүлөрдө;
- иш берүүчү берген турак жайда;
- жумушка бара жатканда жана үйгө кайтып келе жатканда.
Мамлекеттик кызматта кандай өзгөрүүлөр киргизилди
Мыйзам мамлекеттик жана муниципалдык органдардын кадр саясаты үчүн дагы жаңы талаптарды белгилейт.
Атап айтканда:
- бир жыныстагы кызматкерлер кадр курамынын 70 пайызынан ашпоого тийиш;
- сынактын жыйынтыгында эркек менен аял бирдей жыйынтык көрсөткөн учурда, тиешелүү мамлекеттик органда азыраак өкүлчүлүк кылган жыныстын өкүлү артыкчылыкка ээ болот;
- үч жыл ичинде кызматынан көтөрүлбөгөн жана окууга жөнөтүлбөгөн кызматкер мындай чечимдин себептери боюнча жазуу жүзүндө түшүндүрмө талап кылууга укуктуу.
Кызматкерлердин укуктары кандайча корголот
Өзгөртүүлөр басмырлоого кабылган жарандардын укуктарын коргоо кепилдиктерин күчөттү.
Эгер адам басмырлоо болгон деп божомолдоого негиз бере турган фактыларды көрсөтсө, анда тескерисин далилдөө милдети арызды карап жаткан тарапка жүктөлөт.
Эгер сот басмырлоо болгонун аныктаса, иш берүүчү төмөнкүлөргө милдеттүү болот:
- мыйзамсыз түрдө жумушка алынбай калган талапкерди жумушка кабыл алууга;
- мыйзамсыз жумуштан бошотулган кызматкерди кайра кызматына калыбына келтирүүгө;
- материалдык чыгымды төлөп берүүгө;
- моралдык зыяндын ордун толтурууга.
Ошондой эле Кылмыш-жаза кодексинин 189-беренесине өзгөртүүлөр киргизилип, адамдын тең укуктуулугун бузгандыгы жана мыйзамдуу укуктарын ишке ашырууга тоскоолдук кылгандыгы үчүн айып пул же эркинен ажыратуу жазасы каралган.
Мыйзам дагы кандай чараларды камтыйт
Эмгек чөйрөсүндөгү өзгөртүүлөрдөн тышкары документ мамлекеттик саясатты ишке ашыруунун кошумча механизмдерин дагы карайт.
Тактап айтканда:
- үй-бүлөлүк зомбулуктун алдын алуу жана андан коргоо жаатында иштеген кызматкерлер жылына жок дегенде бир жолу квалификациясын жогорулатып турушат;
- мындай кызматкерлер үчүн материалдык эмес түрткү берүү чаралары каралган;
- мамлекеттик органдар үзгүлтүксүз гендердик өзүн-өзү баалоо жүргүзүүгө милдеттүү;
- мындай баалоонун жыйынтыгы боюнча жыл сайын атайын отчеттор жарыяланат;
- гендердик басмырлоого кабылган жарандар акыйкатчыга, прокуратурага, сотко жана башка мамлекеттик органдарга кайрыла алышат.
Эске салсак, буга чейин Кыргызстандагы контракттык кызмат өзгөрүп, Министрлер Кабинети кандай жаңы эрежелерди бекиткенин жазганбыз.
