Кыргызстандын Улуттук банкы билдиргендей, 2025-жылдын 1-ноябрынан тарта жарандар “Түндүк” мобилдик тиркемеси аркылуу насыя алууга өз алдынча тыюу коюу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Бул курал жарандардын жеке каржыларын коргоо жана ойлонулбаган карыз алуунун алдын алуу максатында иштелип чыккан, жазат InoZpress.
Регулятордун маалыматына ылайык, бул механизм өлкөнүн бардык аймактарында активдүү колдонулууда. Ишке киргизилген күндөн 2026-жылдын 6-февралына чейинки аралыкта жалпы 173 904 киши насыя алуу боюнча өзүн-өзү тыюуну орноткон. Жаңы функция жарандарга банктык маалыматка көзөмөл орнотууга жана ашыкча карыз жүктөмүнөн сактанууга жардам берет.
Насыяга өзүн-өзү тыюу деген эмне
Өзүн-өзү тыюу — бул жаранга өз ысымына насыя алуу мүмкүнчүлүгүн убактылуу же туруктуу чектөөгө жол берген курал. Аны орнотуу үчүн “Түндүк” тиркемесине кирип же улуттук система менен иштешкен банктар аркылуу жөн гана бир нече кадам аткаруу жетиштүү.
Механизмдин негизги артыкчылыктары:
- кимдир-бирөөнүн уруксатысыз насыя алуу аракеттеринен жана алдамчылыктан коргоо;
- өзүнүн каржылык абалына көзөмөл жүргүзүү;
- карыздык милдеттенмелерди өз алдынча жөнгө салуу мүмкүнчүлүгү.
Бул функция өзгөчө насыя жүгүн азайтууну каалаган же убактылуу насыя алуудан баш тартууну көздөгөн жарандар үчүн пайдалуу.
«Санарип кулпу» эмне үчүн керек
Кыргызстандын Улуттук банкы белгилегендей, өзүн-өзү тыюу системасы насыяга жоопкерчиликтүү мамилени өнүктүрүүгө жардам берет. Бул механизм «санарип кулпу» катары иштейт — колдонуучу каалаган учурда тыюуну коюп же алып сала алат жана өзгөрүү тууралуу билдирүү алат.
Ведомствонун өкүлдөрүнүн айтымында, мындай мүмкүнчүлүк калктын каржылык сабаттуулугун жогорулатат. Ал адамдарга өз чечимдерине көзөмөл жүргүзүүгө, ошондой эле кырдаалдын басымы алдында кабыл алынган ойлонулбаган кадамдардын алдын алууга шарт түзөт.
Улуттук банктын билдирүүсү
Улуттук банктын өкүлдөрү жаңы механизмдин максатын жана анын иштөө жолун түшүндүрүштү.
Насыя алууга өзүн-өзү тыюу киргизүү жарандардын укуктарын, кызыкчылыктарын жана каржылык көзкарандысыздыгын коргоого багытталган. Бул кадам ар бир кыргызстандыкка өзүнүн насыялык профилин көзөмөлдөөгө мүмкүнчүлүк берет.
Биз оң динамиканы байкоодобуз — бул инструментти колдонгондордун саны өсүп жатат, бул калктын аң-сезимдүүлүгүнүн жана каржы тутумуна болгон ишенимдин арткандыгын көрсөтөт.
Кантип колдонууга болот
Өзүн-өзү тыюуну орнотуу үчүн төмөнкү кадамдарды жасоо керек:
- “Түндүк” тиркемесине кирүү;
- “Финансы” бөлүмүнөн өзүн-өзү тыюу функциясын тандоо;
- электрондук кол тамга же ырастау коду менен аракетти ырастоо.
Бул кадамдардан кийин банктар колдонуучунун атына насыя бере албайт, анткени тыюу алынмайынча ал автоматтык түрдө активдүү бойдон калат. Бул ыкма өзгөчө жеке маалыматтарын жана санарип коопсуздугун сактагысы келген жарандар үчүн маанилүү.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, Кыргызстанда үч жашка чейинки бардык балдар үчүн бирдиктүү жөлөкпул киргизилиши мүмкүн.
