Кыргызстан өкмөтү алкоголдук ичимдиктерге, тамекиге жана таттуу суусундуктарга болгон акциздик салык ставкаларын жогорулатууну сунуштады. Расмий түрдө бул кадам калктын саламаттыгын жакшыртуу максатын көздөйт деп айтылууда. Бул тууралуу Kaktus.media маалымдайт, жазат InoZpress.
Бирок адистер мындай чаралар оң натыйжа бербеши мүмкүн деп эскертишүүдө. Алардын айтымында, баанын кескин өсүшү керектөөнүн азайышына эмес, тескерисинче, мыйзамсыз рыноктун кеңейишине жана бюджеттик кирешелердин кыскарышына алып келиши ыктымал. Маселе — акциздерди көтөрүү чын эле коомдук саламаттыкты чыңдайбы же экономикалык жоготууларга алып келеби.
Өкмөт эмне сунуштоодо
Жаңы токтом долбооруна ылайык, акциздер этап-этабы менен жогорулатылат. Маселен, күчтүү алкоголдук ичимдиктер үчүн ставка 2025-жылы литрине 160 сомдон 2026-жылы 200 сомго чейин көтөрүлөт, ал эми 2029-жылга чейин 260 сомго жетет. Натыйжада, алкогол жана тамеки баасы жакынкы жылдары 1,5–2 эсеге кымбаттамакчы.
Экономика министрлигинин пикиринде, акциздерди көбөйтүү зыяндуу продукцияны керектөөнү азайтып, Кыргызстандагы салык системасын эл аралык стандарттарга жакындатууга жана мамлекеттик бюджеттин кирешесин көбөйтүүгө жардам берет. Бирок практика көрсөткөндөй, баанын өсүшү ар дайым суроо-талаптын төмөндөшүнө алып келбейт.
Тыюулар натыйжа бербей келет
Экономисттер белгилешкендей, баа кескин өскөндө керектөөчүлөр көбүнчө мыйзамсыз же колго жасалган аналогдорго өтүшөт. Мурунку акциз жогорулоолордон кийин Кыргызстан кошуна өлкөлөрдөн контрафакттык продукциялардын көбөйүшүн башынан өткөргөн.
Поставщиктер ассоциациясынын президенти Гүлнара Үскөнбаева мындай чаралар элдин саламаттыгына тескери таасир этиши мүмкүн деп эсептейт. Анын айтымында, акциздерди көтөрүү самогон чыгаруунун жана сапатсыз, коркунучтуу алмаштыргычтардын көбөйүшүнө түрткү берет.
Легалдуу бизнес үчүн коркунуч
Акциздердин өсүшү мыйзам чегинде иштеген өндүрүүчүлөргө да терс таасир этет. Расмий жана көмүскө баалардын айырмасы чоңойгон сайын мыйзамсыз соода жүргүзүү пайдалуу боло баштайт. Бул мыйзамдуу компаниялардын жүгүртмөсүнүн кыскарышына, жумуш орундарынын азайышына жана салыктык кирешелердин төмөндөшүнө алып келет.
Мамлекеттик салык кызматынын маалыматына ылайык, 2025-жылдын январь–июль айларында алкоголдук продукциядан 2 миллиард сомдон ашык акциз чогултулган. Рыноктун үчтөн бир бөлүгүн жоготуу ондогон миллион сомдук бюджеттик жоготууларга алып келиши мүмкүн, муну менен катар керектөө деңгээли өзгөрбөй калышы ыктымал.
Эл аралык тажрыйба эмнени көрсөтөт
Дүйнөлүк практика акциздерди жогорулатуу гана коомдук саламаттыкты жакшыртпасын далилдейт. Мисалы, Швецияда керектөөчүлөр кадимки тамекиден аз зыяндуу альтернативага өткөндөн кийин, тамеки тартууга байланышкан өлүм учурлары башка Европа өлкөлөрүнө салыштырмалуу 44% азайган.
Адистердин айтымында, чыныгы натыйжага жетүү үчүн комплекстүү ыкма керек — элди маалымдоо, спортту жайылтуу жана мыйзамсыз соода менен күрөшүү. Салыктарды көбөйтүү гана көмүскө рынокту күчөтүп, жарандардын ишенимин азайтышы мүмкүн.
Биз буга чейин жазганыбызды эскертебиз, Кыргызстанда бизнес төлөмдөрдү карта менен гана кабыл алууга милдеттендирилет.
