Economist.kg билдиргендей, Экономика министрлиги Министрлер кабинетинин 2026–2027-жылдары товарлардын жана кызмат көрсөтүүлөрдүн бааларын турукташтыруу боюнча иш-чаралар планын сунуштады. Документ мал жана буудай импортун, кампа инфраструктурасын курууну, айыл чарба өндүрүүчүлөрүн колдоону, кайра иштетүү тармактарын өнүктүрүүнү жана күйүүчү майдын кымбатташынын таасирин чектөө чараларын камтыйт.
Экономика министрлиги 2027-жылы инфляцияны 7,7–8,5% чегинде кармап турууну көздөйт, ал эми кошумча чаралар көрүлбөсө, баалардын өсүшү 8,7–9,5% деңгээлинде болушу мүмкүн. Тобокелдиктердин арасында тышкы экономикалык олку-солкулуктар, дүйнөлүк баалардын өзгөрүшү жана логистикалык чектөөлөр аталууда. План азык-түлүк сунушун көбөйтүүнү, ички өндүрүштү өнүктүрүүнү жана айрым тармактарды колдоону бириктирет, мында иш-чаралардын бир бөлүгү ишке ашырылып жатат, башкалары азырынча сунуш катары калууда, жазат InoZpress.
Эт сунушун көбөйтүү үчүн мал импорттоо пландалууда
Пландын багыттарынын бири эт рыногуна тиешелүү. «Кыргыз Агрохолдинг» ААК Казакстан, Беларусь жана Россиядан кеминде 20 миң баш ири мүйүздүү мал импорттоону көздөөдө.
Экономика министрлигинин эсептөөлөрү боюнча, мындай жеткирүүлөр кошумча түрдө кеминде 2,7 миң тонна эт алууга жана ошол эле учурда мал чарбачылыгынын асыл тукум базасын жакшыртууга мүмкүндүк берет.
Азык-түлүктү сактоо үчүн А классындагы 11 соода-логистикалык борборду куруу каралган. Алардын жалпы сыйымдуулугу 18 миң тоннаны түзүшү керек, ал эми объектилерди Кыргызстандын бардык жети облусуна жайгаштыруу пландалууда:
- Чүй облусунда — 4 миң тонна кампа кубаттуулугу;
- Ош облусунда — 4 миң тонна;
- Жалал-Абад облусунда — 4 миң тонна;
- Нарын облусунда — 2 миң тонна;
- Ысык-Көл облусунда — 2 миң тонна;
- Баткен облусунда — 1 миң тонна;
- Талас облусунда — 1 миң тонна.
Мындан тышкары, бийлик этти жана башка продукцияларды ортомчуларсыз түз саткан 100 соода түйүнүн түзүүнү көздөөдө. Алардын 30ун Бишкекте, 15ин Ош облусунда, 14үн Жалал-Абад облусунда жана 12син Чүй облусунда ачуу пландалууда. Калган соода түйүндөрүнүн жайгашкан жерлери сунушталган маалыматтарда такталган эмес.
Мындай сооданы уюштуруу үчүн кошумча колдоо чараларын колдонуу сунушталууда:
«жер тилкелерин акысыз берүү жана электр энергиясына кеткен чыгымдарды субсидиялоо».
Мал чарбачылыгы үчүн тоют заводдору жана кампалар курулат
Дагы бир багыт мал чарбачылыгын тоют менен камсыз кылууга байланыштуу. Аларды өндүрүүнү көбөйтүү үчүн жүгөрү айдоо аянттарын 10 миң гектарга кеңейтүү пландалууда, ал эми Айыл чарба министрлиги фермерлер арасында тиешелүү түшүндүрүү иштерин жүргүзүшү керек.
Ошол эле учурда жалпы сыйымдуулугу 22 миң тонна болгон төрт тоют сактоочу жайды куруу каралган.
Ошондой эле өлкөдө эки тоют заводун — бирин Кыргызстандын түндүгүндө, экинчисин түштүгүндө түзүү пландалууда. Ар бир ишкананын өндүрүштүк кубаттуулугу жылына кеминде 30 миң тонна продукцияны түзүшү керек.
Мал чарбачылыгы тармагында жалпы 10 миң баш малга эсептелген 200 короо аянтчасын куруу каралган. Кошумча түрдө 10 ири пилоттук чарба түзүү пландалууда.
Кыргызстан 700 миң тонна буудай импорттоону көздөөдө
Өзүнчө иш-чаралар комплекси өлкөнү буудай жана ун менен камсыз кылууга тиешелүү. Ун чыгаруучу ишканалар Кыргызстандын ички керектөөсүн камсыз кылуу үчүн Казакстан менен Россиядан 700 миң тонна буудай алып келиши керек.
Ошол эле учурда долбоор импорттоочулар үчүн салыктык чараны карайт:
«буудай импорттоодо КНСтен бошотууну 2027-жылдын аягына чейин узартуу».
Данды сактоо үчүн ун чыгаруучу ишканаларга 10 жаңы дан кампасын куруу сунушталууда. Алардын жалпы сыйымдуулугу 100 миң тоннага жетиши керек.
Бул инфраструктураны түзүүгө 1 млрд сом жеңилдетилген насыя берүү каралууда.
Мындан тышкары, «Кыргыз Агрохолдинг» фермерлерди керектүү ресурстар менен камсыз кылуу үчүн 40 райондук кампа уюштурууну пландап жатат. Планда төмөнкү көлөмдөр көрсөтүлгөн:
- үрөн — 68 миң тонна;
- күйүүчү-майлоочу материалдар — 10 млн литр;
- жер семирткичтер — 185 миң тонна.
Төрт облуста канаттуулар чарбачылыгын өнүктүрүү пландалууда
Комплекстүү канаттуулар чарба ишканаларын Ош, Чүй, Жалал-Абад жана Ысык-Көл облустарында — ар бир аймакта бирден объект куруу пландалууда.
Төрт комплекстин курамына жалпы кубаттуулугу жылына 16 млн баш болгон инкубаторлор, төрт тоют заводу, төрт союу цехи жана жалпы көлөмү 5 миң куб метр болгон муздаткыч кубаттуулуктары кириши керек.
Бул багытты каржылык колдоого олуттуу каражат каралган:
«Канаттуулар чарбасын өнүктүрүүгө 2 млрд сом жүгүртүү каражаты каралган».
Дагы бир чара өсүмдүк майын өндүрүүгө тиешелүү. «Кыргыз Агрохолдинг» 20 миң тонна тазаланбаган май сатып алууну пландап жатат.
Ошол эле учурда май өсүмдүктөрүнүн айдоо аянттарын 10 миң гектарга кеңейтүү сунушталууда.
Сүт тармагы кабыл алуу пункттары жана субсидиялар менен колдоого алынат
Сүт тармагын өнүктүрүү үчүн алыскы жайыттарда 50 сүт кабыл алуу пунктун түзүү пландалууда. Бул чараны ишке ашырууга 35 млн сом каралган.
Кайра иштетүүчү ишканаларга сатып алынган чийки заттын наркынын бир бөлүгүн компенсациялоо да сунушталууда:
«чийки сүттүн өздүк наркынын кеминде 10%».
Бул чара кайра иштетүүчүлөр жаз-жай мезгилинде сатып алган сүткө жайылтылышы керек. Субсидия бериле турган сатып алуулардын көлөмү 150 миң литрге чейин жетиши мүмкүн.
Тиешелүү төлөмдөргө 750 млн сом багыттоо пландалууда.
Аграрларга миңдеген жеңилдетилген насыялар берилди
Планда айыл чарба өндүрүүчүлөрүн колдоонун буга чейин иштеп жаткан механизмдеринин жыйынтыктары да келтирилген. «Айыл чарбасын каржылоо — 14» долбоорунун алкагында «АБанк» жана «Элдик банк» аркылуу жалпы суммасы 5,448 млрд сом болгон 8 256 жеңилдетилген насыя берилген.
Мындай насыялардын жылдык үстөк пайызы 6%ды түзөт, ал эми насыялоо мөөнөтү 36 айга чейин жетет.
Каражаттар бир нече багыт боюнча бөлүштүрүлгөн:
- 4,939 млрд сомго жакыны мал чарбачылыгына багытталган;
- 445,2 млн сом — өсүмдүк өстүрүүгө;
- 63,3 млн сом — суу үнөмдөөчү технологияларды киргизүүгө.
Мунай трейдерлерине күйүүчү май чыгымдарынын бир бөлүгү компенсацияланат
Кыргызстан күйүүчү-майлоочу материалдардын импортуна көз каранды, ошондуктан күйүүчү майдын сатып алуу баасынын жогорулашы ташуу жана товарларды, анын ичинде азык-түлүктү өндүрүү чыгымдарына таасирин тийгизет.
Бул таасирди чектөө үчүн мамлекет мунай трейдерлерине импорттолгон күйүүчү майдын иш жүзүндөгү наркы менен компенсацияларды эсептөө үчүн белгиленген баанын ортосундагы айырманы төлөп берет.
Материалда мындай колдоонун көлөмү боюнча маалыматтар келтирилген:
«24–25-августка карата мунай трейдерлерине 956,1 млн сом багытталган».
Субсидиялоо механизми 2026-жылдын 31-декабрына чейин узартылган.
Экономика министрлигинин маалыматтарында күйүүчү майдын айрым түрлөрүнүн чекене баалары да көрсөтүлгөн:
- АИ-92 бензини — литрине 87,9 сом;
- дизель майы — литрине 99,9 сом;
- автоунаа газы — литрине 48,8 сом.
Жыл аягына чейин дагы 47 ишкана ишке киргизилмекчи
Өнөр жайда бийлик жаңы өндүрүштөрдү түзүүгө жана импортту алмаштырууга басым жасоодо. Экономика министрлигинин маалыматы боюнча, 2024–2026-жылдары «100 өнөр жай ишканасы» долбоорунун алкагында 281 ишкана пайдаланууга берилген.
Бул долбоорлорго 2 млрд доллардан ашык инвестиция тартылып, түзүлгөн жумуш орундарынын саны 20,8 миңге жакын болгон.
2026-жылдын аягына чейин өндүрүштү мындан ары кеңейтүү каралган:
«дагы 47 өнөр жай ишканасын ишке киргизүү пландалууда».
Артыкчылыктуу багыттарга айыл чарба продукциясын кайра иштетүү, азык-түлүк жана курулуш материалдарын өндүрүү, фармацевтика, энергетика жана логистика кирет.
Турак жай ижарасына туруктуу баа киргизүү пландалган жок
Экономика министрлиги турак жайды ижарага берүү рыногундагы кырдаалды да өзүнчө карап чыкты. Ведомство ижара акысы негизинен суроо-талап менен сунушка, кыймылсыз мүлктүн жайгашкан жерине жана конкреттүү объекттин мүнөздөмөлөрүнө жараша болорун белгилейт.
Ошондуктан ижара баасын түз административдик жөнгө салуу каралган эмес:
«жеке менчик ээлери үчүн ижаранын бирдиктүү туруктуу баасын белгилөө пландалган жок».
Анын ордуна турак жай сунушун көбөйтүү, мамлекеттик ипотеканы жана ижаралык үйлөрдүн курулушун өнүктүрүү сунушталууда. Бул багыттарды ишке ашырууга Мамлекеттик ипотекалык компания катышууда.
Мамлекеттик төлөмдөрдү жогорулатууга мораторий колдонулууда
Калкты коргоонун дагы бир куралы мамлекеттик органдар, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдары, ошондой эле мамлекеттик жана муниципалдык мекемелер менен ишканалар белгилеген тарифтерди, жыйымдарды, кызмат көрсөтүүлөрдүн наркын жана башка төлөмдөрдү жогорулатууга убактылуу мораторий болду.
Бул чара президенттин өзүнчө жарлыгы менен киргизилген:
«Мораторий президенттин 2026-жылдын 10-июлундагы №254 жарлыгы менен документ күчүнө кирген күндөн тартып бир жылдык мөөнөткө киргизилген».
Ошентип, Экономика министрлигинин планы айрым төлөмдөрдү чектөөнү, өндүрүүчүлөрдү колдоону, азык-түлүк сунушун кеңейтүүнү, инфраструктураны өнүктүрүүнү жана күйүүчү майдын наркынын акыркы бааларга тийгизген таасирин азайтууну бир учурда карайт.
Улуттук статистика комитетинин маалыматы боюнча, 2026-жылдын январь–август айларында Кыргызстанда керектөө баалары 2025-жылдын декабрына салыштырмалуу 7,6%га өскөн. Азык-түлүк товарлары 6,4%га, азык-түлүк эмес товарлар 6,1%га, ал эми кызмат көрсөтүүлөр 11,4%га кымбаттаган.
Эске салсак, буга чейин Бишкектеги азык-түлүк себети бир аптада арзандаганы тууралуу жазганбыз.
